U gebruikt een verouderde browser. Om die reden werkt deze site wellicht niet naar behoren.Direct naar hoofdinhoud

Resultaten voor de categorie Cultuur

Milena Jesenská is vooral bekend vanwege haar correspondentie met Franz Kafka, wiens werk ze in het Tsjechisch vertaalde. En dat terwijl ze zelf veel meer geschreven en gepubliceerd heeft dan haar platonische vriend, die zijn werk liever bij zich hield. Gelukkig heeft Jesenská inmiddels zelf ook biografieën gekregen. Als activistische journaliste en schrijfster ging ze onmiddellijk het verzet in, toen Tjeschoslowakije in 1939 onder de voet gelopen werd door de nazi’s. Datzelfde jaar al werd ze gearresteerd. Ze overleed in 1944 in Ravensbrück.

‘De weg naar eenvoud’ is een deeltje uit de serie Moldaviet van uitgeverij Voetnoot. Het bevat zes filosofische columns en een korte necrologie van Kafka. Daaraan valt vooral op hoe tijdloos ze zijn, in hun beschouwing over de menselijke aard. Citaat:

Je hebt mensen met een gloeiende hekel aan gedrang. Niet omdat ze niet van dringen houden, maar omdat ze er een hekel aan hebben als een hele hoop mensen hetzelfde doen als zijzelf. Ze zijn weliswaar dol op de natuur, maar die moet wel ‘ongerept’ zijn. Ze graan graag zwemmen, maar dan ergens waar niemand te bekennen is. Ze reizen graag per trein, maar alleen als ze de coupé voor zichzelf hebben.

Nuchter, observerend en soms een tikkeltje vilein. Columns zoals ze je ook vandaag nog in de krant zou kunnen aantreffen.

Er is een genre films dat alleen maar lief te noemen is. Denk Nebraska, denk The straight story, denk de Paul Auster films Smoke en Blue in the Face. Films waarin aardige mensen door het leven sukkelen, een droom achterna jagen zonder dat die werkelijk in zicht komt. Films waarin doorgaans helemaal niks gebeurt, maar zich aan het eind toch een minuscule climax voordoet. Paterson is zo’n film.

Paterson is buschauffeur. ’s Avonds en in de lunchpauze schrijft hij niet zo heel sterke gedichten in de stijl van William Carlos Williams. Hij houdt heel veel van zijn vriendin Laura, en zij van hem. Laura hoopt rijk te worden met cupcakes die prachtig ogen, maar niet erg eetbaar zijn. Ze hebben een chagrijnige buldog genaamd Marvin. Als hij Marvin ’s avond uitlaat, neemt Paterson een biertje in de plaatselijke bar, waar het stikt van de aardige mensen die niet altijd even handig zijn in de omgang. Af en toe is er in de bar sprake van enige consternatie.

Dat is het wel zo’n beetje. De film volgt Paterson gedurende zeven min of meer identieke dagen. Niet afgeleid door een plot krijg je als kijker van regisseur Jim Jarmusch (die nog een rol speelde in Blue in the Face) alle tijd om de details in je op te nemen. Op de eerste dag, bijvoorbeeld, vertelt Laura dat ze gedroomd heeft over een tweeling die ze zullen krijgen. De daaropvolgende dagen komt Paterson telkens tweelingen tegen. Opwindend is het allemaal niet. Maar je gaat wel met een fijne glimlach naar huis.

Zo’n vijfentwintig jaar geleden ontdekte ik Paul Auster, indertijd een onbekende Amerikaanse auteur die een paar intrigerende romans geschreven had. Zijn boeken gaan eigenlijk altijd over een zoektocht, meestal in een wereld die wel aan de realiteit raakt maar daar niet echt aan verknocht is. Ik heb er regelmatig over geschreven op dit blog. Ik ben net bezig in zijn nieuwe boek, 4 3 2 1, dat opnieuw intrigerend en prachtig geschreven is.

Paul Auster komt naar Rotterdam op 20 maart. In het programma Boek & Meester van Rotown Magic. Ernest van der Kwast interviewt hem en ik bereid het mede voor. Vandaag overlegden we over de lijn die we door het gesprek gaan trekken. KOOP NU KAARTJES, want het gaat vast bommetje vol worden in Arminius.

PS: Reserveer ook alvast 12 april in je agenda. Dan halen we een andere Amerikaanse grootheid van de niet-zo-doorsnee-roman naar Rotterdam.

Niet lang na het verschijnen van Schlump, de anti-oorlogsroman van Hans Herbert Grimm, volgde Im Westen nichts Neues van Erich Maria Remarque. Schlump was gezien. De nazi’s hadden hem nog wel in het vizier, de roman verdween op de brandstapel. De bange Grimm metselde het manuscript in. Pas onlangs werd het herontdekt en onthaald als meesterwerk.

Schlump is een zestienjarige scholier die als vrijwilliger voor een romantische oorlog kiest. Omdat hij wat Frans spreekt, wordt hij aangesteld om een veroverd dorp te besturen. Er is genoeg te eten, hij mag de baas spelen en de meisjes vinden hem interessant. Kortom, alle reden om de oorlog gezellig te vinden. Grimms boek begint als een schelmenroman.

Lees meerHans Herbert Grimm &?8211; Schlump

Ieder jaar probeer ik tijdens het IFFR tenminste de Indonesische films te zien. Dit jaar waren het er twee, met een totaal verschillend karakter, maar wel allebei met sociaal onrecht als thema.

A woman from Jawa speelt zich af tegen het eind van de koloniale tijd. Asih, de nyai (bijvrouw) van planter Willem van Erk, weet dat ze bij zijn aanstaande dood er alleen voor zal staan. Al diens bezittingen vallen toe aan zijn vrouw in Nederland en zij is door haar eigen verwanten uitgestoten. Ze runt al jaren de plantage, maar zal er niets van terugzien. Zonder Willem is ze niemand.

Een mooi gegeven voor een drama, maar helaas wordt het plot te schematisch uitgewerkt. Dat komt mede door de keuze van regisseur Garin Nugroho om het te verfilmen als een toneelvoorstelling: één mise-en-scène, één nauwelijks bewegende camera. De acteurs doen mee met grootse gebaren en dictie, alsof ze een zaal van een paar honderd man moeten bereiken in plaats van een kijker die pal voor hun neus staat. Er wordt veel aangekaart door de bonte stoet aan politiek activisten, advocaten, moslimleiders, schreeuwende passanten en wat dies meer zij, maar uiteindelijk komt de hoofdpersoon daardoor niet uit de verf.

Lees meerTwee Indonesische films op het IFFR

Amsterdam, jaren vijftig. Jean-Baptiste Clamence, verteller van La Chute, een novelle van Albert Camus, hangt rond in zeemanskroegen aan de Zeedijk in Amsterdam. De Amsterdamse grachten zijn de cirkels van de hel en dieper dan jet Damrak en de nabije rosse buurt kun je niet zakken, meent Clamence. Kortom, een prima plek om de ondergang tegemoet te gaan.

Maar voor het zover is, vertelt Clamence zijn verhaal aan een toehoorder die verder anoniem blijft. Hij was een beroemde advocaat in Parijs, die menige misdadiger vrij wist te krijgen. Hij zoop, leefde zich uit met de ene vrouw na de andere. Steeds extremer moest het zijn om zijn aandacht vast te houden, maar ook om schuldgevoelens geen kans te geven. De schaduw van de oorlog hangt zwaar over het verhaal, dat ten diepste gaat over de vraag hoe een mens kan leven met het kwaad dat hij anderen heeft aangedaan. Citaat uit mijn Engelse editie:

Lees meerLa Chute, Albert Camus in Amsterdam

Het is dat je weet dat The Founder een biopic is over Ray Kroc, de man achter het succes van McDonald’s, ander zou je het zo geloven als de steeds lepere Michael Keaton, die Kroc speelt, nog eens iemand onder de trein gooit in zijn vastbeslotenheid om de grootste restaurantketen van de wereld op te bouwen.

Keaton begint Kroc als een sukkel, een handelsreiziger die milkshakemachines aan de man probeert te brengen, bij wie het in de bol slaat als hij een order voor acht exemplaren krijgt van Dick en Mac McDonald. Dick heeft een industrieel voedselproductiesysteem bedacht waarmee de klant binnen een minuut zijn maaltijd heeft. In plaats van het idee gewoon te jatten, zoals Jim McLamore en David Edgerton, gaat Kroc een franchise-overeenkomst aan met de broers. Dat doet hij zo onhandig dat hij er bijna failliet aan gaat.

Onmerkbaar verandert Kroc in een haai, die uiteindelijk de broers eruit werkt. Tijdens dat proces ga je hem als kijker steeds minder sympathiek vinden. Hij was altijd al een nietsontziende egoïst, maar naar mate hij succesvoller wordt, gaat dat meer storen. Erg knap hoe Keaton in de rol van Kroc kruipt en ongemerkt een steeds onaangenamer personage neerzet, terwijl er ogenschijnlijk niets verandert.

De geest van Raymond Chandler hangt zwaar over The Golden Scales van Parker Bilal (pseudoniem van Jamal Mahjoub). Er is een detective met een ogenschijnlijk eenvoudige opdracht: vind de verdwenen stervoetballer. Er zijn gangsters en dubieuze zakenlieden. Mooie vrouwen die al dan niet te vertrouwen zijn. Een lijk. Nog een. Een klap op het hoofd. Duisternis.

En er zijn jihadi’s. Die heb je bij Chandler nooit, maar in het Los Angeles van de jaren vijftig bestonden ze ook niet. In het hedendaagse Caïro, waar de Sudanese ex-inspecteur Makana de voetballer moet opsporen, zijn ze er wel – en ze vallen niet altijd even goed te onderscheiden van de gangsters. In hun meedogenloze opportunisme passen de religieuze fanatici prima in het universum van de hard boiled detective, net als de corrupte spionnen.

Lees meerParker Bilal: The Golden Scales

In de nieuwe Star Wars film Rogue One is opnieuw de hoofdrol weggelegd voor een sterke vrouw, Jyn Erso (gespeeld door Felicity Jones). Zij gaat, tegen de bevelen in, achter de blauwdrukken van de Death Star aan. Die is door haar vader zo ontworpen dat een gericht schot hem kan uitschakelen, als je precies weet waar je zijn moet. Met een clubje medestanders trekt ze diep het vijandelijk gebied in – en slaagt in haar missie, weten de fans van tevoren, want de blauwdrukken zijn beschikbaar in A New Hope, de eerste Star Wars film uit 1977.

Jyn is niet de eerste sterke Star-Warsvrouw. Sterker, nog hulpeloze prinsessen bestaan hier niet, tenzij je de moeder van Anakin Skywalker in het verguisde deel 1 meerekent. Prinses Leia uit de vroegste delen was de brutale leider van de rebellen. In de tweede trilogie bleef Leia’s moeder Padmé Amidala mentaal beter overeind dan haar man Anakin. En de derde trilogie lijkt helemaal te gaan draaien om Rey. Het is in de vrouwenrollen dat Star Wars zich onderscheidt van andere science fiction. En daarin ligt ook het succes bij nerds die de harde kern van de fans vormen.

Lees meerRogue One &?8211; Waarom nerds van sterke vrouwen houden

Tijdens het zien van The Salesman (Forushande), het drama van de Iraanse regisseur Asghar Farhadi, moest ik regelmatig denken aan Elle van Paul Verhoeven. Beide films gaan over een verkrachte vrouw die haar trauma een plek moet geven en daaruit sterker tevoorschijn komt dan haar naaste omgeving. Maar verder lijken ze in niks op elkaar. Verhoeven maakt bijna alles expliciet, terwijl Farhadi de kijker slechts impliciete aanwijzingen geeft – zonder dat het verhaal daardoor iets probeert te verhullen.

Het verhaal: Emad en Rana verhuizen naar een nieuw appartement. Op een avond wordt er aangebeld. Zonder door de intercom te vragen wie het is, zet Rana de deur alvast open. Ze verwacht Emad. Zelf gaat ze douchen. Wat er vervolgens gebeurt wordt nooit uitgesproken. Er is langdurig geschreeuw geweest, vertellen de buren tegen Emad. Een echtelijke ruzie, dachten ze eerst, maar toen gingen ze toch maar kijken. De buurvrouw heeft haar aangekleed en naar het ziekenhuis gebracht. De belager is op blote voeten gevlucht. Hij heeft geld achtergelaten, maar onbedoeld ook zijn autosleutels. De vorige huurster van het appartement leidde ‘een wild leven’. De belager was vast een van haar klanten, zegt de buurman.

Lees meerIraanse film The Salesman is indringend impliciet



×