U gebruikt een verouderde browser. Om die reden werkt deze site wellicht niet naar behoren.Direct naar hoofdinhoud

Resultaten voor de categorie Cultuur

Zijde is een kleine novelle, een sprookje haast, van de gelauerde Italiaanse auteur Alessandro Baricco. Het gaat over Hervé Joncour, die halverwege de negentiende eeuw naar Japan afreist om clandestien eitjes van de zijderups te bemachtigen. Die vormen de basis voor de zijdespinnerijen in zijn Zuid-Franse dorp. Telkens weer gaat hij terug, steeds minder voor de eitjes, steeds meer voor de mysterieuze vrouw in het gezelschap van de man die hem de eitjes verkoopt.

Het verhaal werd al eens verfilmd. Nu is er een versie met prachtige illustraties van Rébecca Dautremer, die de dromerige sfeer van het verhaal prachtig vangt. Eigenlijk verdient dit boek het drie keer gelezen te worden. Eén keer om de tekst in een vloeiende beweging tot je te nemen. Eén keer om de illustraties te bestuderen. En één keer om de samenhang te bewonderen.

Oorspronkelijk zou Kevin Spacey – onherkenbaar geschminkt – de rol van J Paul Getty spelen in All the Money in the World, maar nadat de acteur ge#metood werd, poetste regisseur Ridley Scott hem weg uit de reeds voltooide film en verving hem door Christopher Plummer. Die steelt meteen de show.

Het verhaal van de film is losjes gebaseerd op de ontvoering van de zestienjarige J Paul Getty III door de Italiaanse maffia in 1973. Zijn grootvader, op dat moment de rijkste man ter wereld, weigerde losgeld te betalen, omdat hij het risico te groot vond dat al zijn kleinkinderen ontvoerd zouden worden. Het plot is min of meer bekend dus, maar toch zit je twee uur op het puntje van je stoel.

Dat is voor een groot deel te danken aan de ijzersterk acterende Plummer, die een staalharde Getty neerzet. Hij wil zijn kleinzoon terug en zet zijn beste onderhandelaar erop, maar het mag geen geld kosten. Ook probeert hij de situatie te gebruiken om het voogdijschap over de kleinkinderen af te dwingen bij zijn voormalige schoondochter. Kortom, een ontzettende klootzak, maar wel de reden om deze film te gaan zien.

Darko is twintig en geilt op zijn taaljuf Janna. Het is wederzijds. Dat is de premisse van Darko’s lessen, de debuutroman van Michelle van Dijk. Tussendoor verdient Darko de kost als verhuizer in Rotterdam en laat hij de clichés over Oost-Europeanen over zich heen komen. Terwijl hij helemaal geen Pool is, maar Serviër.

Gaandeweg schuift de affaire tussen Darko en Janna naar de achtergrond. Darko was elf toen hij met zijn moeder clandestien naar Nederland kwam, terwijl de Navo bommen gooide op Belgrado. Wat is er toen gebeurd? Waar is Darko’s vader, wat is de rol van zijn eveneens afwezige stiefvader en waarover wil zijn moeder niet praten? Wat begint als een ongemakkelijke love story eindigt als een verhaal over oorlogstrauma’s.

Het knappe van Darko’s lessen is dat beide geschiedenissen naadloos in elkaar overlopen. Van Dijk zit haar hoofdpersoon op de huid in afgemeten zinnen. Geen aanstellerij, noch over teleurstellingen in de liefde, noch over angstige momenten op het schoolplein en aan de grens. Darko is een working class hero, die in de Nederlandse literatuur zelden een plek krijgt. Ik moest soms denken aan het werk van de Amerikaan Russell Banks, die het leven ook niet mooier of lelijker maakt dan het is. Kortom, een aanrader.

Lees meerMichelle van Dijk &?8211; Darko&?8217;s lessen

Het Indonesische eiland Sumba is geen tropisch paradijs. Je kunt je er in Zuid-Spanje wanen, of in Mexico. Lege heuvels begroeid met geel gras onder een verzengende zon. Op een afgelegen plek woont Marlina. Haar man is overleden. Ze heeft hem in dekens gewikkeld en in de hoek van de kamer gezet. Een man komt aanrijden op een motorfiets. Hij kondigt aan dat hij en zes maten haar vee gaan meenemen en haar verkrachten. In afwachting daarvan moet ze maar vast gaan koken voor haar gasten. Dat is wel zo fatsoenlijk.

Hoe het met die mannen afloopt verraadt de filmtitel Marlina the Murderer in four Acts al een beetje. Met het afgehakte hoofd van de bendeleider in een netje gaat Marlina vervolgens op weg naar het politiebureau om aangifte te doen van diefstal en verkrachting. Daarbij krijgt ze onder andere steun van een hoogzwangere vriendin, die … maar goed, laat ik niet alles verklappen.

Lees meerMarlina the Murderer, een feministische western uit Indonesië

Met alle Oscarnominaties kan u onmogelijk ontgaan zijn dat Three billboards outside Ebbing, Missouri het nodige applaus krijgt. Ik ging hem zien vanwege Frances McDormand, die een hele fijne actrice is. Ze is gewoon ontzettend goed in het neerzetten van eenvoudige mensen die er het beste van proberen te maken. Dat deed ze in een reeks Coen-films (ze is met getrouwd Joel), maar ook in Mississippi Burning en Moonrise Kingdom. Ze is altijd goed, maar krijgt niet vaak een hoofdrol, waardoor de meeste mensen haar vooral kennen als Marge Gunderson uit Fargo.

In Three Billboards is ze volop in beeld. En hoe. Het verhaal is simpel en niet eens zo heel relevant voor de voortgang van het verhaal. Mildreds dochter is verkracht en vermoord. De politie heeft geen dader kunnen vinden. Mildred start een vendetta tegen de politiechef, te beginnen met drie billboards waarop ze hem van laksheid beschuldigt. Daarna loopt het uit de hand. Niet op een manier die grotesk wordt, à la Tarantino zeg maar. Het blijft menselijk, maar dreigender en minder voorspelbaar.

Mildred heeft zich ergens in vastgebeten en iedere poging je los te rukken leidt tot harder toegeknepen kaken en een duisterder blik. Frances McDormand brengt het fenomenaal over. Tussendoor lacht ze vriendelijk, zoals ze dat in Fargo ook deed. Voor Marge Gunderson kreeg ze een Oscar. Een tweede voor Mildred zou meer dan verdiend zijn.

White teeth van Zadie Smith was als debuutroman zo overweldigend dat ik mij afvroeg of de auteur daarna niet klaar zou zijn. Alles geschreven wat op de tong lag, wat viel er nog meer te zeggen? Ik besloot mezelf de teleurstelling te besparen en las niets meer van haar. Tot Swing time.

De naamloze hoofdpersoon van Swing time heeft een Jamaicaanse moeder en Britse vader, net als Smith zelf. Met haar vriendin Tracey deelt ze de liefde voor dansen. Waar Tracey daarmee doorgaat, kiest de hoofdpersoon voor een universitaire studie. Later wordt ze de persoonlijk assistent van popzangeres Aimee (denk: Madonna meets Lady Gaga). In die rol raakt ze betrokken bij een liefdadigheidsproject in Gambia. Aimee wil in een afgelegen dorp een meisjesschool stichten.

Lees meerZadie Smith &?8211; Swing time

Tegen de adviezen in gaat Julian zwemmen. Hij verdrinkt bijna. Wanneer hij op het strand terugkeert is dat verlaten. Als hij nu ongezien wegkomt, zullen mensen denken dat hij verdronken is. Dan hoeft hij die vervelende lezing zometeen helemaal niet te houden. Een kwestie van het hotel in sluipen, daar wat kleren uit de koffer halen en dan de trein pakken. Naar ergens ver weg, waar niemand hem zal vinden.

De hoofdpersoon van Der fernste Ort van de productieve Oostenrijkse auteur Daniel Kehlmann liep als kind al weg in het zicht van problemen. Dat blijft hij doen, onder hoofdschuddend toekijken van zijn verstandige broer Paul. De lezer wordt in deze novelle meegesleurd in Julians schijnwerkelijkheid, eerst in een listige vlucht voor collega’s en andere verplichtingen, waar iedereen wel eens van droomt, maar gaandeweg steeds meer in een wereld vol illusies waar de werkelijkheid helemaal niet meer lijkt te bestaan. Een subtiel juweeltje.

Napoleon ontsnapt van Sint Helena, om ten tweeden male terug te keren uit ballingschap en het keizerschap op te eisen. Dat is de premisse van The death op Napoleon van de Australiër met Belgische roots Simon Leys. Met zo’n ingreep in de geschiedenis proberen schrijvers doorgaans een groots verhaal te vertellen. Denk aan The plot against America van Philip Roth, waarin nazifan Charles Lindbergh aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint.

Leys heeft andere bedoelingen. De glorieuze terugkeer in Frankrijk loopt namelijk niet helemaal zoals gepland en zonder blinde adoratie blijkt Napoleon een klein mannetje met beperkte capaciteiten. Hij wordt handelaar in watermeloenen in een Parijse voorstad, in afwachting van zijn Grote Moment. Het zou zonde zijn om meer te verraden over het plot van dit pareltje, dat goed is voor een fijne avond leesplezier.

Een kleine club in Netanja, een Israelische badplaats ten noorden van Tel Aviv. Dovaleh Greenstein, een grappenmaker op leeftijd, staat op het podium. Het publiek verwacht een avond licht vermaak, met een hoge grapdichtheid. Het pakt anders uit. Dovaleh stort zijn ellendige jeugd over hen uit, met tussendoor af en toe een grap om te voorkomen dat werkelijk iedereen wegloopt.

David Grossman won dit jaar de Man Booker International Prize voor A horse walks into a bar. Een ongemakkelijke monoloog van tweehonderd pagina’s, slechts af en toe onderbroken door observaties van Dovaleh’s jeugdvriend Avishai, die het optreden op uitnodiging meemaakt. Een harde vader, een liefhebbende moeder, een onhandig jongetje dat volop gepest wordt en dat compenseert door de clown uit te hangen – tot halverwege is het een vrij conventioneel verhaal. Dan, tijdens een jongerenkamp in de Negev, wordt Dovaleh halsoverkop uit de groep gehaald. Hij moet naar een begrafenis. Ze noemen hem wees. Maar verder vertelt niemand hem iets en zelf durft hij niets te vragen. De rit naar Jeruzalem is zenuwslopend, zowel voor Dovaleh als voor de lezer.

Is het een goed boek? Jazeker, al komt het wat traag op gang. Vooral knap is hoe Grossman de lezer langzaam dwingt in het hoofd van zijn afstotelijke hoofdpersoon. Eerst zie je vooral een tweederangsartiest die zich wentelt in zelfmedelijden, maar gaandeweg krijg je steeds meer te doen met dat jongetje dat zich in de bus naar Jeruzalem afvraagt wie van zijn ouders overleden is, terwijl de chauffeur hem met een stortvloed aan grappen probeert op te beuren.

The Underground Railroad (De ondergrondse spoorweg) was het laatste boek dat Barack Obama las tijdens zijn acht jaar in het Witte Huis. De president was onder de indruk – en hij was niet de enige, want Whitehead kreeg er de Pulitzer Prize 2017 voor.

The Underground Railroad is het relaas van de ontsnapte slaaf Cora, die via het vrije noorden van de Verenigde Staten probeert te bereiken, op de hielen gezeten door een premiejager. Historisch was de ondergrondse spoorweg een klandestien netwerk van veilige huizen en routes. In Whiteheads roman is het een echte spoorweg. Zo krijgt een schrijnend verhaal een magisch-realistische lading.

Meer weten? Lees het boek. Nog meer weten? Kom op 5 december naar Boek & Meester in Arminius. Ernest van der Kwast interviewt dan Colson Whitehead, en het publiek mag ook vragen stellen. Koop een kaartje of stuur me een berichtje voor kortingsacties.



×