Je – ik althans wel – bent altijd geneigd te denken dat leven in een erge dictatuur de samenleving een totaal ander aangezicht geeft. Dat klopt uiteraard niet, bleek weer eens toen ik gisteren de grens met Birma overging. Vietnam en Laos zijn ook dictaturen, natuurlijk, en noch Thailand noch Cambodja is echt democratisch, maar toch had ik het idee dat ik in Birma iets volstrekt anders zou aantreffen.

Nee, dus. Ik deed mijn best een scherp contrast te zien, maar het lukte niet goed. Ja, de douaniers hadden een handeltje opgezet door mensen die niet in dollars maar in Thaise baht wilden betalen voor hun grensdocument, vijftig procent meer te rekenen. Daar was ik moeiteloos omheen gezeild. In de bazaar waren meer nepgoederen verkrijgbaar dan aan de Thaise kant.

Daarom besloot ik buiten de gebaande toeristische paden te treden en lukraak een eind te gaan lopen, de zijstraatjes van het stadje Tachilek in, en verder het platteland op. Het viel me op dat ik alleen maar monniken van onder de vijftien jaar zag – of nee, daar toch een paar ouderen. Het openbaar vervoer reed, mensen zaten bij standjes wat te eten of plantten jonge rijst – niets was zichtbaar anders onder de dictatuur.

Dit is het gewenste gezicht van het land. Al het andere blijft zorgvuldig verborgen. Daarvoor moet je het nieuws lezen. Terwijl ik wat rondbanjerde sprak een VN-afgezant met monniken. Maar of dat meer opleverde dan mijn nieuwsgierige blikken is niet duidelijk.

Terwijl de regen in verschillende gradaties van gestaag neerdaalt tussen het internetcafé en het gesloten postkantoor, kijk ik nog eens goed naar het bordje: Entreprise des Postes Lao, province de Louangnamtha. Zoals ik al zei, de francophonie is hier in de buurt nog redelijk op orde. Alle overheidsbedrijven – en dat zijn er in dit land nogal wat – gebruiken Frans als ze zichzelf in latijns schrift op de gevel presenteren.

Toch gaat het Franse erfgoed het hier niet redden. Geen enkel restaurant heeft een menu in het français. Projecten van de Europese Unie zijn hier voorzien van een engelstalig naambordje. Alleen de baguette houdt moedig stand.

Gisteren liep ik tijdens de schemering een van de achterafstraatjes van Luang Nam Tha (engelse transliteratie…) in, waar locals zich na een dag hard werken ontspanden, begeleid door een koor van krekels en kikkers. Kinderen speelden op straat, volwassenen stonden zich in hun ondergoed te wassen in de voortuin, een paar tieners hadden de ghettoblaster luid aanstaan met slappe Laotiaanse gangsterrap.

En toen zag ik een paar jongeren pétanque spelen, niet zomaar op een veldje, maar in een overduidelijk speciaal voor dat doel aangelegde gravelbak. Ze waren behoorlijk fanatiek. Er is nog hoop voor La Patrie.

De verkiezingen in Cambodja, waar ik het campagnestaartje van meemaakte, zijn zoals verwacht gewonnen door de communisten van zittend premier Hun Sen. Zij haalden volgens de voorlopige uitslag 91 zetels, tegen 26 voor de liberale SRP. De nieuwe Mensenrechtenpartij, de eerste Cambodjaanse partij met leden die hun eigen leiding mogen kiezen, haalde drie zetels en is daarmee de op twee na grootste. Vier partijen hebben protest aangetekend tegen de uitslag, al staat vast dat de communisten werkelijk populair zijn.

Opmerkelijk is de manier waarop Hun Sen zijn partij een boost wist te geven, namelijk door een bijna-oorlog met Thailand. Het ging om de Preah Vihear tempel. Die ligt in een door de VN aan Cambodja toegewezen gebied, dat door Thailand geclaimd wordt. Beide landen waren het er echter over eens dat de tempel Werelderfgoed dient te worden. Dat kwam vlak voor de Cambodjaanse verkiezingen rond – een fijne reden voor een nationalistisch feestje.

In de aanloop daarnaartoe organiseerden Thaise oppositiepartijen demonstraties aan de grens bij Preah Vihear, omdat de regering de Thaise belangen zou verkwanselen door instemming met de werelderfgoed-aanvraag. Cambodja reageerde door de grens dicht te gooien. Thailand stuurde troepen, naar eigen zeggen om de demonstraties in de hand te houden. Cambodja stuurde troepen om de Thaise invasie te stoppen. De zaak liep zo hoog op dat de ASEAN-conferentie van juli nauwelijks aan Myanmar toekwam.

Inmiddels lijkt de zaak gesust. Hun Sen heeft de nationale zaak tegen de grote buur kunnen gebruiken om de verkiezingen te manipuleren. De Thaise regering heeft laten zien dat ze niet uit doetjes bestaat. En de democratie in Zuid-Oost Azië is weer eens de klos geweest.

Toen ik de vorige keer vanuit China Laos binnenkwam en in Luang Nam Tha belandde, werd ik overvallen door een weldadige rust. Deze keer geldt dat, komend uit Vietnam, in nog sterkere mate. Waar de Chinezen je grotendeels negeren, belegeren de even massaal aanwezige Vietnamezen je met vragen of je bijvoorbeeld in bent voor een ritje op hun motorbike, een flesje cold water of een postcard.

Zoniet in Laos. Toen ik enigszins hulpeloos door het minuscule dorpje vlak over de grens liep, kostte het moeite om iemand op de gedachte te brengen dat hij me voor geld op zijn motor zouden kunnen transporteren. Ik moest nadrukkelijk vragen om water en kaarten waren niet verkrijgbaar. Uiteindelijk belandde ik stuiterend over een modderpad veertig kilometer verderop in een dorpje met een guesthouse waar ze eigenlijk niet wisten wat ze met een westerse toerist aanmoesten.

Inmiddels een dag verder heb ik Luang Nam Tha bereikt, een van de grootste ecotoeristische trekpleisters van Laos. Maar ook hier maakt niemand zich druk. Als je een flesje water wilt, dan moet je het zeggen en dan sloffen zij wel naar de ijskast om het voor je te halen – zonder je vervolgens te tillen. Zomaar ongestoord over straat kunnen lopen, het is een verademing.

En toch. In die vier jaar is Luang Nam Tha enorm gegroeid. Houten huizen hebben plaatsgemaakt voor beton, er zijn straten aangelegd, rijstvelden verdwenen. Ook zie ik geen oude, in traditionele kledij gestoken vrouwtjes uit omliggende dorpen meer. Zij leurden indertijd wel. Met armbanden, kettinkjes, zelfgeborduurde tasjes en, op fluisterende toon, opium.

Als would-be literator ging mijn hart natuurlijk sneller kloppen bij het opmerken van de Tempel van de Literatuur op de kaart van Hanoi. Ik bedoel, een heuse tempel voor de letteren, compleet met vaten om wierookstokjes te branden, dat is nog eens de cultuur serieus nemen.

De tempel dateert uit 1070 en is gewijd aan Confucius, opsteller van de vroege canon van de Chinese literatuur. Sinds 1076 werden hier ook ambtenaren opgeleid. Poëzie was indertijd een belangrijk onderdeel van het curriculum. Als je geen fatsoenlijk gedicht kon schrijven, had de keizer niets aan je. Tegenwoordig bestaan er juist veel klachten over de taalvaardigheid van ambtenaren. Dat oude curriculum was zo slecht nog niet – al is een poëtische beleidsnota uiteraard ook niet per se toegankelijk.

Anders dan Hoi An is Hué niet gespaard gebleven voor de bommen. En dat is jammer, want dit was de hoofdstad van de keizers van de Nguyen dynastie, die Vietnam tot 1945 regeerden, al dan niet onder Franse supervisie. De ooitmalige verboden stad is door zijn omvang nog wel indrukwekkend, maar die paar gereconstrueerde gebouwen geven slechts een beperkte indruk van de verdwenen grootsheid.

Gelukkig bleven de keizers niet hun hele leven binnen. Hun laatste jaren sleten ze in speciaal voor hen aangelegde parken buiten de stad, met hun vrouwen, eunuchen en concubines (dat kon in de honderden lopen). Tussen de paviljoens, geurige naaldbomen en vijvers overzagen ze de bouw van hun tombe. Na hun dood namen ze intrek in hun laatste huis, terwijl de entourage rouwde en een gezelschap rond de nieuwe keizer haar positie in de stad innam.

Die uitgebreide mausolea zijn gespaard gebleven, bizarre ommuurde sprookjeswerelden waarin keizers leefden die het al lang niet meer voor het zeggen hadden in hun land. Bao Dai, de laatste keizer, werd in 1945 hard uit alle sprookjes gewekt. Hij werd door de noordelijke communisten gedwongen tot aftreden en in 1955 nog een keer door de zuidelijke dictatuur. Vanuit zijn ballingsoord Parijs bleek hij tijdens de Vietnamoorlog zowaar bij zowel noorderlingen als zuiderlingen over het nodige gezag te beschikken. Hij stierf in 1997 en heeft een simpel graf in Parijs.