Portfolio wetenschaps- en techniekjournalistiek

De grond is beschikbaar, de fondsen zijn geregeld, dus binnen afzienbare tijd verreist op het terrein van Korea Institute of Civil Engineering and Building Technology (KICT) een vacuümkamer van vijftig kubieke meter waarin de omstandigheden op de maan in detail zijn na te bootsen. Het ultieme doel: een robot ontwerpen en testen die uit maanstof een gebouw optrekt.

‘Dit is nu nog heel fundamenteel onderzoek’, klinkt het bijna verontschuldigend uit de mond van onderzoeker Jangguen Lee bij de vacuümkamer van één kubieke meter waarover hij nu beschikt. ‘We gaan proberen de omstandigheden op de maan exact na te bootsen. Temperatuur, luchtdruk, de precieze samenstelling en deeltjesgrootte van het stof.’

Het is een ambitieus project voor een land dat pas in december 2018 zijn eerste satelliet, Korea Pathfinder Lunar Orbiter, in een baan om de maan wil hebben. In 2020 moet de eerste lander op de maan staan. Toch is het niet onlogisch dat civiel-technici zich er nu al tegenaan bemoeien, zegt onderzoeksleider Hyu-Soung Shin: ‘We praten hier veel over met Esa en Nasa. Zij hebben de kennis van de ruimte, wij van bouwtechnologie en robotica. Er bestaat nog weinig onderzoek naar bouwen op de maan.’

Lees meer Bouwen op de maan

Olympische Spelen zijn voor ieder land een gelegenheid om zich van zijn beste kant te laten zien. Zuid-Korea wil graag bekend staan als technologisch vooruitstrevend, dus geeft het ruim baan aan robots en 5G-telecom om goede sier te maken in Pyeongchang. Het geheim: zoveel mogelijk alles zelf doen.

Op het bureau van professor Jun-ho Oh liggen twee cilindervormige voorwerpen. Onderdelen van een motor die hij aan het ontwerpen is. ‘Mijn financiering is voor vijf jaar geregeld en mijn medewerkers moeten onderzoek doen waarover ze kunnen publiceren’, lacht de hoogleraar. ‘Dus neem ik de basistechnologie voor mijn rekening. Die hebben we namelijk ook nodig. De Europeanen, Amerikanen en Japanners hebben die basis al lang. Maar wij zijn pas dertig jaar met techniek bezig en nog altijd aan het inhalen. Daarom moeten we het nu nog hebben van de kleine stappen vooruit.’

Oh verwierf in 2015 wereldwijde faam door met zijn team van het Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST, ‘het MIT van Korea) een wedstrijd te winnen van DARPA, de onderzoekstak van het Pentagon. De uitdaging was een robot te bouwen die in zo min mogelijk tijd een parcours kon afleggen en onderweg een achttal taken volbrengen die voor mensen relatief eenvoudig zijn, waaronder in en uit een auto stappen, over een oneffen ondergrond lopen, een deur openen en een brandslang aansluiten. Bij een (nucleaire) ramp kunnen mensen dat niet altijd doen, dus een reddingsrobot zou soelaas kunnen bieden.

Lees meer Olympische Spelen als showcase

Onderin het hoofdkwartier van SK Telecom, een van Korea’s twee grote telecombedrijven, werd in september met de nodige bombarie T.um geopend, een showcase voor de 5G-toekomst. Op de begane grond zien bezoekers een aantal impressies van een toekomst met razendsnelle dataoverdracht, zoals een auto met een futuristisch dashboard en een online winkel die producten driedimensionaal in de huiskamer projecteert. Een verdieping hoger worden mensen meegenomen op een virtual reality reis, gezeten in een soort achtbaanstoelen.

Dezelfde stoelen zijn ook in trek bij de bezoekers van d.light, de tentoonstellingsruimte onder het hoofdkwartier van Samsung Electronics. Met een virtual reality bril op, ondersteund door een schuddende stoel, ondergaan ze een behoorlijk levensechte ervaring. Net als bij T.um is de tentoonstelling prachtig vormgegeven, met royaal gebruik van grote, contrastrijke schermen.

Kortom, het ziet er kek uit, maar werkt het ook? Pas in september 2017 slaagden Samsung en SK erin een werkende 5G-verbinding te realiseren, tussen SK’s hoofdkwartier en een rijdende auto buiten. Een 360-graden virtual reality video kwam heelhuids over. Knap, maar zo’n video valt met 4G ook te verzenden. Dat geldt ook voor diverse toepassingen waarmee Korea Telecom, de concurrent van SK Telecom, goede sier hoopt te maken tijdens de Olympiade, zoals augmented reality om toeschouwers naar hun plek in het stadion te leiden: zet de camera van je mobieltje aan en over het beeld geprojecteerde pijlen wijzen aan waar je moet zijn. Het is een knap samenspel van sensoren in het stadion, GPS en real-time videoprojectie, maar 5G is er niet echt voor nodig.

Lees meer 5G is op zoek naar een missie

Wie op Incheon Airport aankomt en de trein naar Seoul pakt, ziet bovenin het station het perron van de maglev, ofwel de zweeftrein. Een ritje is gratis en gaat via een handvol haltes naar een afgelegen parkeerterrein, zodat de toevallige bezoeker weinig rest dan de eerstvolgende terug te nemen. Maar dan heeft hij wel in een futuristisch vervoermiddel gezeten.

Korea was in 1993 niet het eerste land met een maglev trein die toegankelijk was voor het publiek, maar het zette wel als enige stug door. Falen komt niet in het woordenboek voor. De trein die nu in Incheon rijdt is alweer de derde generatie. De bedoeling is het huidige traject van zes kilometer nog 36 kilometer langer te maken. Dan zal hij ook sneller gaan dan de top van 100 km/u die hij nu haalt.

De maglev is gebouwd door Hyundai, in samenwerking met de Korea University of Science and Technology. Het principe van de zweeftrein komt uit de Verenigde Staten, maar verder hebben de Koreanen alles zelf ontwikkeld.

Slechts een klein deel van de Zuid-Koreaanse afgestudeerden vindt jaarlijks een plek bij een groot bedrijf of de overheid, zoals nog steeds het hoogste ideaal luidt. Zowel uit het oogpunt van werkgelegenheid als innovatiecultuur worden jongeren gestimuleerd een eigen bedrijf te beginnen. Alleen al in Seoul zijn meer dan honderd incubators waar ze terecht kunnen. Aan de faciliteiten zal het niet liggen.

De Seoul Startup Hub is een gerenoveerd kantoorpand uit de jaren zeventig. Het gebouw werd in juni 2017 geopend. En het mocht wat kosten. De begane grond is een grote open ruimte met zitjes en whiteboards voor overleggen. Een expositieruimte toont 3D-producten uit de maker space. Een brede trap leidt naar een verdieping vol werkplekken, variërend van conventionele lange tafels tot loungestoelen en cabines voor het geconcentreerde werk. Ook is er een uitgebreide bibliotheek.

Lees meer Honderdduizend startups per jaar (1)

De K-Startup Grand Challenge is een wedstrijd waarbij startups van over de hele wereld worden uitgenodigd zich, met subsidie, in Korea te vestigen om daar de markt te verkennen. Tegelijkertijd is het een manier om de uitwisseling van talent en ideeën te bevorderen. Van de vele inschrijvers wordt een beperkt aantal uitgenodigd om hun plan ter plekke te komen pitchen.

Een Nederlandse startup die de sprong waagde is Clear Flight Solutions, makers van robotvogels die met flappende vleugels vliegen – een technologie die het Nederlandse bedrijf als enige wereldwijd daadwerkelijk beheerst.

‘Van de veertig startups die drie maanden in Korea mochten komen om een pitch voor te bereiden heeft de helft de mogelijkheid gekregen om hier langer te blijven met het doel een business op te zetten. We hebben ontzettend veel geluk gehad dat we daarbij horen’, vertelt Maira Groot Kormelink van Clear Flight. Ze studeerde in Rotterdam trade management met het oog op Aziatische markten en zag zelf de mogelijkheden voor een innovatief bedrijf als Clear Flight in Korea, dat zich heeft voorgenomen tot de top te gaan behoren op het gebied van drones.

Lees meer Honderdduizend startups per jaar (2)

Uitwisseling werkt twee kanten op. Sungmin Cho kreeg na een competitie tussen tien teams de gelegenheid om het in Silicon Valley te gaan proberen me zijn startup Glance. Die maakte software om automatisch samenvattingen te maken van nieuwsberichten. ‘Drie teams kregen de gelegenheid naar Amerika te gaan’, vertelt hij. ‘Van die drie kreeg er uiteindelijk één de kans om zich met een investering verder te ontwikkelen. Dat waren wij. We lanceerden onze app, maar kregen niet genoeg gebruikers. Toen zijn we een project gestart om content te bewerken voor sociale media. Daarmee kwamen we ook niet ver. Nu maken we een wekelijkse nieuwsbrief. Dat gaat wel goed, al zijn we nog op zoek naar een verdienmodel.’

Het gemak waarmee Cho over zijn mislukte ondernemingen praat, is uitzonderlijk voor Korea. ‘Een bedrijf beginnen is op zich eenvoudig, maar de psychologische barrière is groot. Dat verandert maar langzaam. Vanwege de snelle maar ook eenzijdige industrialisering die we hebben meegemaakt is de gedachte ontstaan dat je voor een groot bedrijf moet werken. Dat is begrijpelijk, want voor jezelf beginnen is zwaar. Maar het óók een manier om vooruit te komen.’

Lees meer Honderdduizend startups per jaar (3)

De snel toenemende vraag naar de hittebestendige polymeer Noryl, met name door de opkomst van de elektrische auto’s en zonnepanelen, heeft Sabic doen besluiten de productiefaciliteit in Bergen op Zoom te herstarten. De fabriek werd eerder in 2014 gesloten.

De hoogste destillatiekolommen op het terrein van Sabic in Bergen op Zoom staan in de steigers. Op een kille januarimiddag onlangs was de bijna vijftig meter hoge stellage verlaten, maar nog even en er staan zo’n 400 mensen op en om de installatie om haar weer aan de praat te krijgen. Het eerste werk is al gedaan: her en der hangen oranje testlabels aan pijpleidingen en kranen.

De roest, echter, is nog alomtegenwoordig. Er zal veel geslepen en geverfd moeten worden om de enorme ketels weer in tiptop conditie te krijgen. Gelukkig zijn de wanden bij de bouw in de jaren tachtig dik genoeg gemaakt om het wegschrapen van een roestlaag te doorstaan. Uit inspectie moet blijken of sommige kleinere vaten en leidingen aan vervanging toe zijn. Dat geldt zeker voor de pompen, die na vijf jaar stilstand allemaal vernieuwd moeten worden. Ook de bekabeling, voor zover nog aanwezig, heeft de tand des tijds niet goed doorstaan.

Lees meer Sabic heropent Nederlandse PPE-fabriek

Twee meesters van het licht, schilder Johannes Vermeer en wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek, woonden vlakbij elkaar in Delft. Die simpele premisse levert een fraai dubbelportret op in Eye of the beholder van Laura Snyder.

De enige harde aanwijzing dat de schilder en de wetenschapper elkaar kenden ligt erin dat Leeuwenhoek door de stad Delft in 1676 benoemd werd tot executeur van Vermeers nalatenschap. Op zich hoorde dit bij Leeuwenhoeks werk als ambtenaar, maar in andere gevallen was er steeds een connectie tussen hem en de overledene. Hier dus allicht ook.

Wetenschapsjournalist Laura Snyder is niet het soort auteur dat haar fantasie de vrije loop laat. In haar boek Eye of the beholder volgt ze nauwgezet de voetstappen van haar twee hoofdpersonen en brengt in kaart waar die elkaar gekruist zouden kunnen hebben (ze woonden hun leven lang op een steenworp afstand van elkaar aan de Markt). Maar het gaat haar vooral om het gezamenlijke thema van beide mannen: het licht. Meer precies: de lens.

Lees meer Laura Snyder: Eye of the beholder

De industriële revolutie betekende niet alleen de doorbraak van technologie, maar ook die van wetenschap bij het grote publiek, laat James Secord zien in Visions of science.

Engeland, 1830. De samenleving gistte. Arbeiders verzetten zich tegen de opkomst van machines, die hen overbodig zouden maken. Inwoners van grote steden (veelal diezelfde arbeiders) maakten zich boos over het feit dat ze slecht vertegenwoordigd waren in het parlement. De daarop volgende decennia zou de samenleving flink op de schop gaan: verregaande industrialisering, maar ook hervorming van het kiesstelsel en beter onderwijs.

Tot dan toe was wetenschap vooral een zaak van deftige heren onderling. Een van hen, de astronoom John Herschel, nam in 1833 het initiatief om het volk te verheffen door het tot lezen aan te zetten. Dat was indertijd een revolutionaire gedachte.

Lees meer James Secord: Visions of science