000b06
De belangrijkste innovatoren van bedrijven zitten vaak niet op de researchafdeling maar bij de klanten. Eric von Hippel, hoogleraar bedrijfskunde aan MIT, legt in ‘Democratizing innovation’ uit hoe dat komt.

‘The rise of the creative class’ van Richard Florida, hoogleraar aan de Carnegie Mellon universiteit, is al een paar jaar de belangrijkste hype in de innovatiekunde. Volgens Florida valt de potentie van een stad af te lezen van het aantal creatievelingen dat er woont. Dat aantal kun je op zijn beurt weer aflezen van het aantal IT-bedrijven, homobars en nog zo wat factoren die op de aanwezigheid van vrije geesten wijzen. Heel simpel: als een stad niet hip is, komen er geen jonge talenten op af, dus blijven innovatieve bedrijven en economische hoogtijdagen uit.

Waar Florida vooral aantoont dat een correlatie tussen vrije individuen en innovatie bestaat, gaat Eric von Hippel een stap dieper, door te analyseren hoe die vrije individuen innovatie tot stand brengen. De traditionele innovatie, die gestalte krijgt op de researchafdeling, moet zeker niet afgeschreven worden, meent hij, maar een nieuwe vorm is in opkomst. Omdat de gebruiker daar een centrale rol in speelt, spreekt hij van democratisering van de innovatie.

Lees meer De innovatie van de innovatie

000b05
Populair-wetenschappelijke boeken zijn fascinerend of interessant, maar zelden schokkend. ‘Venomous earth’ van Andrew Meharg is een uitzondering. Mehargs geschiedenis van arsenicum laat de lezer verbijsterd achter.

Van arsenicum is al heel, heel lang bekend hoe giftig het is. De Romeinse keizer Nero gebruikte het om zijn rivaal Britannicus het hoekje om te helpen. Enkele eeuwen daarvoor echter beweerde Hippokrates, de oerarts, dat arsenicum in kleine doses juist als medicijn kon dienen, met name voor de genezing van huidziekten. Tijdens de middeleeuwen werd arsenicum door sommigen aangewezen als veroorzaker van de pest, wat geen rem zette op het zoeken van nieuwe arsenicum-medicijnen. Rattengif was ook een populaire toepassing.

Arsenicums carrière als massamoordenaar kwam pas goed op gang met de ontdekking van koperarseniet in 1778. Dit goedkope zout leverde een prachtig groene kleurstof en belandde massaal in het behang van de negentiende-eeuwse huiskamer. Behangpapier bevatte gemiddeld dertig gram arsenicum per vierkante meter. De schatting is dat alleen al de Britse huishoudens in 1858 samen enkele tientallen miljoenen tonnen arsenicum aan de muur hadden hangen.

Lees meer De dodelijke carrière van arsenicum

000b04
Het Einstein jaar is alweer bijna voorbij, maar op de valreep is toch nog een origineel en fascinerend boek verschenen over de grote man. ‘A world without time’ van Palle Yourgrau vertelt hoe Einstein en zijn beste vriend Kurt Gödel een universum zonder tijd bedachten – en hoe dat idee vervolgens werd doodgezwegen.

Toen Albert Einstein al lang gepensioneerd was, meldde hij zich toch nog vaak op het instituut in Princeton waar hij zijn laatste arbeidszame jaren had doorgebracht. Daar had hij weinig meer te doen, gaf hij toe; hij kwam alleen nog om met het voorrecht te genieten met Kurt Gödel naar huis te kunnen lopen. Tijdens lange wandelingen bespraken ze onder meer politiek, filosofie en de verbazingwekkende ontdekking die de laatste gedaan had: als de relativiteitstheorie klopte, dan was het goed denkbaar dat tijd niet bestond.

Lees meer Hoe Kurt en Albert de tijd lieten verdwijnen

000b03
Noodlot, oorlog, jaloezie, fraude, ontberingen en diep menselijke drama’s – het zijn niet ingrediënten die je meteen voor ogen hebt bij de geschiedenis van de geodesie. Maar ‘De maat van alle dingen’ van Ken Alder, over het ontstaan van de meter, heeft het allemaal.

Sinds de opkomst van de elektronische nieuwlichterij is de meter officieel verworden tot de afstand die licht in vacuüm aflegt in een 299.792.458ste deel van een seconde, maar de echte meter blijft natuurlijk die platina staaf in Parijs. Dat leert iedereen op school. Wat daar niet bij verteld wordt, is de dramatische totstandkoming van die meter. Dat gemis wordt door Ken Alder op magistrale wijze goedgemaakt.

In 1792 trokken vanuit Parijs twee prominente astronomen naar respectievelijk Duinkerken en Barcelona. Hun doel: het nauwkeurig opmeten van het land. Hun hogere doel: het vaststellen van de aardomtrek langs de meridiaan van Parijs en de wereld zo een universele lengtemaat bezorgen. De meter zou een veertigmiljoenste van die omtrek worden.

Lees meer Waarom de meter een meter lang is

000b02
Amerikaanse superhelden als Batman en X-men zijn de laatste jaren ook in Nederland doorgebroken, niet in het minst door een aantal verfilmingen. Wetenschap speelt een rol in hun verhalen, maar science fiction is het niet. Wat dan wel?

Om erachter te komen dat dr. Bruce Banner een megadosis gammastraling nooit zou overleven, laat staan dat hij er in boze momenten van zou kunnen gaan muteren om te veranderen in de ongelooflijke Hulk, daarvoor hoef je ‘The science of superheroes’ van Lois Gresh en Robert Weinberg niet te lezen. Dat superhelden onmogelijk zijn, geloven we zo ook wel.

Natuurlijk is het wel erg leuk om al die supereigenschappen eens onder de loep te nemen. Volgens zijn bedenkers zou Superman bijvoorbeeld zo sterk zijn, omdat de zwaartekracht op zijn thuisplaneet Krypton veel groter is. Hoe groot dan, vragen Gresh en Weinberg zich af. Ze rekenen wat en komen uit op een planeet die 3000 keer zwaarder is dan de zon. Zo’n planeet is een gasbal waar het vrij lastig leven zal zijn.

Lees meer De waarheid over Superman

000b01
De helft van het voedsel dat wereldwijd verbouwd wordt, groeit dankzij een uitvinding van Fritz Haber, kunstmest. Dat van deze wetenschapper niet overal standbeelden staan is te wijten aan zijn tweede belangrijke vondst, het gifgas dat van de Eerste Wereldoorlog een hel maakte.

‘Between genius and genocide’ vat in de titel al de tragedie van Fritz Haber samen, een Duitse patriot die het vaderland boven alles stelde, maar uiteindelijk moest vluchten omdat hij jood was. Geroemd om de kunstmest, verguisd om het gifgas. Rijk geboren, nog rijker geworden, maar gestorven als een balling zonder vaste woon- of verblijfplaats. Biograaf Daniel Charles vindt het een tragedie en draagt er in een zakelijke stijl zorg voor dat dit bij de lezer ook zo overkomt.

Lees meer Kunstmest en gifgas, het leven van Fritz Haber

000a40

Mijn korte carrière als menselijk schild begon op een ochtend in een Nepalees stadje genaamd Butwal, toen ik uit pure irritatie besloot naar het politiebureau te gaan om aangifte te doen van diefstal van iets onbenulligs. Ik werd allervriendelijkst ontvangen, al verliep de communicatie wat stroef. Nadat ik uitgelegd had wat er was gebeurd, verzekerde men mij dat actie ondernomen zou worden, maar dat ik wel wat geduld zou moeten hebben.

Ik mocht wachten op een stoel onder een boom voor het politiebureau. Daar was het koeler dan binnen. Een vriendelijke agente met helm en kogelwerend vest kwam mij een kopje thee met heel veel suiker en melk brengen. Ik keek eens om mij heen. Het bureau had veel weg van een bunker. De muren waren van dik beton en verstevigd met zandzakken. De ramen waren klein. Er stond voortdurend iemand op wacht met een wapen dat ik een Nederlandse politieagent nog nooit had zien dragen.

Lees meer Menselijk schild

000a39

Het zal menigeen ontgaan zijn, maar vlak voor de zomer had technisch universitair Nederland zowaar een relletje te pakken. De Fontys Hogeschool had namelijk een advertentie gezet waarin ze 31 werknemers wierf met de belofte dat die ook zouden mogen promoveren. Daarvoor zou de hogeschool ze dan bij universiteiten stallen, want promoties begeleiden mag ze zelf niet.

Consternatie alom. De voorzitter van Fontys sprak van een megaorder, universiteiten protesteerden dat ze geen promovendifabriek waren. De Delftse rector liet weten dat de promotie als secundaire arbeidsvoorwaarde slechts is voorbehouden aan universitaire medewerkers. Bovendien zouden de hbo-promovendi twee dagen per week les geven en slechts een schamele drie dagen aan hun dissertatie werken. Schandalig natuurlijk, want zoals bekend mogen aio’s vijf dagen per week promoveren, zonder andere klusjes aan de universiteit.

Lees meer De promovendifabriek bestaat al

000a38

Zoals iedere televisiekijkende ingenieur die een beetje deugt, ben ik ontzettend verliefd op Scottie Chapman, de heetste technobabe sinds Kylie Minogue twintig jaar geleden een automontrice speelde in Neighbours. Scottie is chef bouwen van Mythbusters, een programma op Discovery Channel. Scottie last enorme stukken metaal aan elkaar, doet doorgeroeste motoren weer zoemen en repareert moeiteloos alles wat door de rest van de presentatoren kapot gemaakt wordt. Scottie is ook zes jaar ouder dan Kylie, maar dat mag de pret niet drukken.

Lees meer Product placement

000a37

De man zonder kalashnikov stond in de deuropening en keek mij indringend aan. In zijn ogen lag een mengsel van ingehouden woede en opperste verbazing. Hij had een plukkerige baard en droeg kleren waar het stof doorheen gegaan was, een tulband, tuniek en ruimvallende broek. Iets concreter: hij zag er in alle opzichten uit als een opgejaagde taliban, die in zijn wanhoop teruggekeerd was naar de bewoonde wereld en bij zijn eerste stap meteen met verderfelijke westerling gefronteerd werd.

Lees meer De man zonder kalashnikov