Steeds strengere reguleringen zorgen ervoor dat een leger aan wetenschappers zich bezig houdt met het in kaart brengen van ons menu. Op de verpakking moet al staan welke stoffen en hoeveel energie erin zit. Er zijn echter voedingsmiddelen die dwars liggen. Het aantal calorieën in pepermunt, bijvoorbeeld, laat zich niet exact bepalen.

Het probleem zit hem in de Arabische gom (codenaam: E414), een belangrijk bestanddeel van pepermunt. Arabische gom is de gedroogde hars van een aantal soorten acacia’s. Het bestaat uit complexe polysacchariden, ketens van suikermoleculen, en daarvan afgeleide zouten. In pepermunt, drop, poedersoep en andere voedingsmiddelen dient het vooral als geleermiddel tussen de smaakstoffen. Daarnaast is de in water oplosbare gom in opmars in dieetdrankjes.

Chemisch gesproken valt Arabische gom namelijk onder de voedingsvezels en die bevatten volgens de Europese regels geen calorieën. Daar word je dus niet dik van. De Amerikanen daarentegen houden het op vier calorieën per gram, evenveel als suiker en andere koolhydraten. Daar word je dus juist wel dik van. Beide standpunten zijn onjuist, rekent de Britse voedingstechnoloog Glyn Philips deze maand voor in een artikel in Food Additives and Contaminants.

Lees meer Pepermunt zal wel zien of hij dik maakt

De supercomputer van het Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI) te Amsterdam heeft het gastenschema voor alle talkshows van 2020 klaar. ‘Het was een hele klus’, zegt prof.dr.ir. Bert van Tall. ‘Maar volgens mij wordt het een mooi babbeljaar.’

De omroepen besloten het CWI in te schakelen omdat de strijd om de beste gasten dreigde te escaleren tot een logistieke nachtmerrie. ‘Er zijn in Nederland maar twintig talkshowgasten beschikbaar’, legt Van Tall uit. ‘Die kunnen niet allemaal met elkaar door één deur. Bovendien wil je natuurlijk niet per ongeluk twee keer exact dezelfde opstelling aan tafel hebben. Dat is ingewikkeld, zeker wanneer je ook nog rekening moet houden met actualiteiten, vakanties en commerciële belangen. Het is wat wij in de wiskunde een NP-compleet probleem noemen.’

Van de twintig gasten vallen er maar vijftien samen met personen, zoals Angela de Jong, Peter R. de Vries en Jort Kelder. In vijf gevallen gaat het om categorieën gasten. Van Tall: ‘Er is bijvoorbeeld de categorie wetenschapper. Daarvan kun je er maximaal één per week in het schema zetten. Anders wordt het te ingewikkeld voor de kijkers. Afhankelijk van de actualiteit kijkt de redactie dan in de kaartenbak. Is het iets met cijfers, iets met milieu, iets met planeten? Ze hebben al gauw negen deskundigen om uit te kiezen. Als ze er niet uitkomen, bellen ze Robbert Dijkgraaf.’

Lees meer Talkshowschema 2020 is uitgerekend

Dat sonderen bij uitstek een Nederlandse technologie is, ligt voor de hand. De grond is hier immers vrijwel overal slap genoeg om grondonderzoek te doen zonder te moeten boren. Er zijn wereldwijd echter genoeg (delta)gebieden waar ook vraag is naar sondeertechnologie. Relatief nieuw is grondonderzoek in de diepzee. Ook daar is wereldmarktleider A.P. van den Berg uit Heerenveen van de partij.

‘Met onze digitale conussen krijg je iedere 0,2 centimeter data over puntdruk, hellingshoek, kleef en waterspanning’, vertelt commercieel directeur Mark Woollard. ‘Daarnaast hebben we ook modules voor seismische en magnetische metingen. De seismische zeggen iets over het afschuiven van de grond. Dat is bijvoorbeeld van belang als je een windturbine gaat neerzetten, want vibraties van die “toren” brengen ook de fundering in trilling. Magnetomodules gebruik je onder meer om de aanwezigheid van bommen vast te stellen. Wij leveren niet alleen de meetinstrumenten zelf, maar ook de apparatuur om die de grond in te drukken.’

Lees meer A.P. van de Berg: sondeerapparatuur op land en onder water

Grote internationale bedrijven die hun fiscale winst in Nederland parkeren krijgen daarvoor vanaf dit jaar geld toe. Minister van Financiën Wopke Hoekstra hoopt zo belastingparadijzen als Belize en Oman te vlug af te zijn.

‘Nederland krijgt al enige tijd een negatieve rente op kortlopende staatsleningen’, legt Hoekstra uit. ‘We kunnen dus lenen zonder dat het ons geld kost. Tegelijkertijd betalen multinationals geen winstbelasting in Nederland, maar daarmee onderscheiden we ons niet van andere landen die je geen belastingparadijzen mag noemen. Eén en één maakt twee. Als we extra geld lenen kunnen we dat kosteloos doorsluizen naar multinationals.’

Critici stellen dat Nederland op deze manier belastingontduiking faciliteert, maar volgens Hoekstra is juist het omgekeerde het geval: ‘Nederland staat niet op de lijst van negen belastingparadijzen die de EU hanteert. Dat zijn vooral armere landen als Belize, Oman en Vanuatu. Die kunnen niet zo goedkoop lenen op de kapitaalmarkt als Nederland. Wanneer wij die landen uit de markt prijzen, wordt de lijst van belastingparadijzen juist korter. Ons beleid ondersteunt dus de internationale strijd tegen agressieve fiscale planning.’

Lees meer Negatieve winstbelasting voor multinationals

Rey, de verbeten jedi in opleiding die in de jongste Star Wars trilogie werd geïntroduceerd, is in de afsluitende aflevering, the Rise of Skywalker, een stoere Disneyprinses geworden, die haar mannetje staat maar ook bij gelegenheid traantjes perst. Gelukkig zingt ze niet in deze film, die de afsluiting is van de originele negendelige serie die George Lucas in 1977 begon.

Wat me ook opviel is dat Finn, de zwarte ex-stromtrooper die een oogje op Rey heeft, in de persoon van Jannah een eveneens zwarte partner krijgt die zich in een volgende film tot love interest kan ontwikkelen. Daarmee omzeilt Disney, dat de rechten op Star Wars in handen heeft, de potentiële controverse van een interraciale liefdesrelatie. Het andere menselijke lid van Reys crew, Poe, vormt een setje met Zorri Bliss, die zich kleedt alsof ze uit een Marvel-film is weggelopen (een ander Disney-bedrijf). Ik ben benieuwd wat daarvan de bedoeling is.

Ondanks alle elementen die eerder een commercieel dan cinematografisch doel lijken te dienen is Rise of Skywalker een prima-actiefilm. Het buitelt, draait en schiet als een dolle, met rustige scenes tussendoor om op adem te komen. Het plot is coherent, zij het opnieuw zonder enige verrassing. De decors en effecten zijn dik in orde. En de film sluit af met een mooie verwijzing naar die eerste film uit 1977, zodat de sage van de Luke Skywalker nu echt is afgerond. De vraag is wel hoe lang de Star Wars formule in Disney-handen houdbaar blijft.

Iedereen die wel eens de schroef van een groot containerschip gezien heeft, weet wat een monstrueuze dingen dit zijn, aangedreven door enorme assen vanuit zware scheepsmotoren. Toch lukt het VAF Instruments in deze machinerie verplaatsingen van 25 nanometer waar te nemen – en dat is precies waarom het Dordtse bedrijf (110 man, omzet circa 25 miljoen) ruim negentig procent van zijn productie exporteert. Er is simpelweg niemand anders die dit kan.

‘Zo’n scheepsas trilt en zet uit als hij opwarmt’, legt technical manager Douwe Vellinga uit. ‘Ook in andere opzichten zijn de condities lastig. Toch wil je graag nauwkeurig de stuwkracht bepalen. Die is immers recht evenredig met de weerstand van het schip. Een containerschip verbruikt al gauw twintig miljoen dollar brandstof per jaar, dus als de weerstand stijgt, bijvoorbeeld door aangroei aan de romp, stijgen de kosten voor de reder – nog los van de milieukosten.’

VAF levert complete systemen om de prestaties van het schip te monitoren, maar het paradepaardje is de stuwkrachtsensor, die de torsie en compressie van de scheepsas meet. De sensor bestaat uit twee ringen die om de as geklemd worden. Aan beide ringen zitten vier armen, die naar elkaar toe reiken. De ene bevat steeds een LED, de ander een fotodiode. Minuscule vervormingen van de as vertalen zich in een andere positie van de LED tegenover de diode.

Betrouwbaarheid

Naast stuwkrachtsensoren maakt VAF ook onder andere viscositeitsensoren (om te meten of zware stookolie dun genoeg is om te kunnen inspuiten in de hoofdmotor), traditionele flowsensoren voor brandstofverbruik en olie/watermonitoren om vast te stellen of ballastwater niet te vervuild is om te mogen lozen. Meestal worden de apparaten los geleverd, maar Vellinga signaleert een toenemende vraag naar geïntegreerde systemen. ‘Op de printplaten na maken we alles zelf, hier in Nederland. Daar zijn we trots op.’

De sleutel van het succes is de focus op betrouwbaarheid, zegt Vellinga: ‘We hebben wel eens gebeld met een laboratorium dat brandstoffen test met de vraag: mogen wij monsters van de smerigste stookolie die jullie ooit zijn tegengekomen? Ook daar moeten onze instrumenten tegen bestand zijn. ’

VAF heeft permanent acht man op onderzoek zitten, naast de engineering en tekenkamer. Daarnaast wordt intensief samengewerkt met universiteiten. De stuwkrachtsensor heeft een rol gespeeld in twee promotieonderzoeken aan tu’s. Vellinga: ‘Het traject van onderzoek tot marktacceptatie kan rustig acht tot tien jaar duren, maar dat schrikt ons niet af.’

Geschreven voor TW

De antifastiese actiegroep Linksbuiten heeft Twitter verlaten, omdat er ook fascisten actief zijn op het sociale netwerk. Door Twitter te deplatformen hoopt Linksbuiten de nazi’s een podium te ontmenen.

‘Wanneer we blijven Twitteren, werken we mee aan de normalisering van het fascisme’, legt woordvoerder Florine Leftink van Linksbuiten uit. ‘Dat willen we niet. Onze actiestrategie is er juist op gebaseerd iedere interactie met fascisten verdacht te maken. Wie het daar niet mee eens is, deugt zelf niet. Echt, zodra je iets hoort wat je niet bevalt, moet je je aandacht volledig daarop richten. Doe je dat niet, dan ben je medeplichtig. Dat je er in de Tweede Kamer af en toe niet aan ontkomt in te gaan op rechtse argumenten, snappen we, maar daar houdt het echt op.’

De actiegroep kwam tot het besluit toen ze zich realiseerde dat er buiten zijzelf eigenlijk alleen nog maar fascisten op Twitter zaten. Het laatste GroenLinks-kamerlid dat nog niet geblockt was, Lisa Westerveld, moest eind december uit de volglijst geschrapt worden na een dubbelinterview met FvD-Europarlementariër DJ Eppink in De Gelderlander.

Lees meer Actiegroep Linksbuiten deplatformt Twitter

Nog een Japans boek dat op de stapel lang: Silence van Shusaku Endo, drie jaar geleden verfilmd door Martin Scorcese. In de previews daarvan kwam nogal de nadruk te liggen op fysieke martelingen, die in het boek wel een rol spelen, maar er niet centraal staan. De roman uit 1966 gaat over de geestelijke kwellingen van een jonge Portugese priester in Japan.

De context is even eenvoudig als onverbiddelijk. In het Japan van 1640 staat christenen, als ze ontdekt worden, de doodstraf te wachten. Twee Portugese priesters nemen het op zich om de verdrukte gelovigen bij te staan en gaan clandestien aan land. Daar komen ze er al snel achter dat hun aanwezigheid leidt tot een verhoogde jacht op de lokale christenen, die meermaals hun leven geven om de twee priesters te beschermen. Een van de priesters vindt de marteldood, de ander wordt in leven gehouden. De bedoeling is dat hij, als voorbeeld voor de christenen, zijn geloof publiekelijk zal opgeven onder dreiging van marteling.

Lees meer Shusaku Endo: Silence

De Zutphense slachter Buikspek heeft in Rusland een roedel wolven gekocht om varkens op een natuurlijke manier te doden. ‘Voor de varkens is het een ellendige manier om aan hun eind te komen, maar bewuste consumenten zullen er blij mee zijn.’

‘Omdat ambachtelijk slachten op steeds meer weerstand stuit, zijn in de loop der jaren machines ontwikkeld die de klus snel klaren’, legt directeur Johannes Zwezerik van Buikspek uit. ‘Een halve minuut ademnood en de dieren zijn zo verdoofd dat ze van hun dood weinig merken. Ook tegen die vorm van verdoving ontstaat echter steeds meer verzet. Tegelijkertijd hebben veel mensen weinig moeite met een gruwelijke dood als het maar op een natuurlijke manier gebeurt. Een hert of rund dat wekenlang verhongert in een natuurgebied tot het van uitputting omkomt, leidt gek genoeg tot weinig protest bij dierenliefhebbers, maar weer wel bij vleeseters die slachtmachines normaal vinden.’

Lees meer Zutphense slachter gaat wolven inzetten

Het is nog grotendeels een raadsel waarom vogels zoveel soepeler en efficiënter vliegen dan de luchtwaardige constructies die ingenieurs bedenken. David Lentink werkt vanuit zijn eigen lab bij Stanford aan een dieper begrip. Dat moet tot betere ontwerpen leiden. ‘Maar we zullen niet snel een Boeing 777 met flappende vleugels zien.’

Pas sinds een jaar of twintig weten we hoe een vlieg erin slaagt in de lucht te blijven. Volgens de geldende modellen, zoals die voor vliegtuigen gebruikt worden, is het insect namelijk vijftig procent te zwaar om van de grond te komen. En dan lukt het de vlieg ook nog eens om uit stand op te stijgen en bizarre manoeuvres uit te halen.

Ander voorbeeld. De rosse grutto, een weidevogel met een gewicht van een halve kilo, vliegt in een week non-stop ruim 10.000 kilometer over de Stille Oceaan van zijn broedgebied in Alaska naar zijn overwinterplaats in Nieuw-Zeeland. Een drone met een vergelijkbaar gewicht is na een half uurtje wel leeg (en het moet niet teveel waaien).

Er valt, kortom, voor de luchtvaart nog heel veel te leren van dieren, denkt David Lentink, alumnus van de TU Delft en Wageningen RU, en tegenwoordig werkzaam aan Stanford University, waar hij een naar hem vernoemd lab bestiert.

Lees meer David Lentink: &?8216;Luchtvaart kan veel leren van vogels&?8217;