U gebruikt een verouderde browser. Om die reden werkt deze site wellicht niet naar behoren.Direct naar hoofdinhoud

Blogs in de categorie Technologie

Twee meesters van het licht, schilder Johannes Vermeer en wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek, woonden vlakbij elkaar in Delft. Die simpele premisse levert een fraai dubbelportret op in Eye of the beholder van Laura Snyder.

De enige harde aanwijzing dat de schilder en de wetenschapper elkaar kenden ligt erin dat Leeuwenhoek door de stad Delft in 1676 benoemd werd tot executeur van Vermeers nalatenschap. Op zich hoorde dit bij Leeuwenhoeks werk als ambtenaar, maar in andere gevallen was er steeds een connectie tussen hem en de overledene. Hier dus allicht ook.

Wetenschapsjournalist Laura Snyder is niet het soort auteur dat haar fantasie de vrije loop laat. In haar boek Eye of the beholder volgt ze nauwgezet de voetstappen van haar twee hoofdpersonen en brengt in kaart waar die elkaar gekruist zouden kunnen hebben (ze woonden hun leven lang op een steenworp afstand van elkaar aan de Markt). Maar het gaat haar vooral om het gezamenlijke thema van beide mannen: het licht. Meer precies: de lens.

Lees meerLaura Snyder: Eye of the beholder

De industriële revolutie betekende niet alleen de doorbraak van technologie, maar ook die van wetenschap bij het grote publiek, laat James Secord zien in Visions of science.

Engeland, 1830. De samenleving gistte. Arbeiders verzetten zich tegen de opkomst van machines, die hen overbodig zouden maken. Inwoners van grote steden (veelal diezelfde arbeiders) maakten zich boos over het feit dat ze slecht vertegenwoordigd waren in het parlement. De daarop volgende decennia zou de samenleving flink op de schop gaan: verregaande industrialisering, maar ook hervorming van het kiesstelsel en beter onderwijs.

Tot dan toe was wetenschap vooral een zaak van deftige heren onderling. Een van hen, de astronoom John Herschel, nam in 1833 het initiatief om het volk te verheffen door het tot lezen aan te zetten. Dat was indertijd een revolutionaire gedachte.

Lees meerJames Secord: Visions of science

Bij zijn dood in 1948 werd Geoffrey Pyke geroemd als een genie in de klasse van Einstein. Dankzij het openen van de archieven van de MI5 is er nu een levensverhaal dat de lezer onwaarschijnlijk zou vinden als John le Carré het geschreven zou hebben.

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, maakten alle Britten in Duitsland dat ze wegkwamen. Dat was dus een goed moment, bedacht would-be journalist Geoffrey Pyke, om naar Berlijn af te reizen, al sprak hij nauwelijks Duits. Via Denemarken smokkelde hij zichzelf op een vals paspoort binnen, maar hij had zijn eerste stukje nog niet geschreven of hij werd gepakt en opgesloten in een concentratiekamp. Hij ontsnapte, ploegde half Duitsland door naar Nederland en schreef een bestseller over zijn avontuur. Iedereen vond het prachtig, behalve de Britse geheime dienst. Die dacht dat de Duitsers hem hadden laten ontsnappen om als spion in Engeland te plaatsen.

De verdenkingen zouden hem zijn hele leven blijven volgen, al werd hij later (terecht) meer in de communistische hoek geplaatst. Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog bedacht Pyke dat hij een oorlog misschien kon voorkomen door het houden van een opiniepeiling in Nazi Duitsland, waaruit moest blijken dat de bevolking geen oorlog wilde. Een krankzinnig en levensgevaarlijk idee, maar Pyke slaagde erin genoeg vrijwilligers te vinden om enkele honderden interviews te houden. Het rapport kwam te laat om de oorlog nog te voorkomen, maar zijn aanpak legde wel het fundament voor een nieuwe sociologische onderzoeksmethode.

Lees meerHenry Hemming: Churchill’s Iceman

U ziet de kop en weet eigenlijk wel dat u belazerd wordt, maar toch trapt u in de clickbait. Want u bent tóch nieuwsgierig. Dit artikel legt uit waarom en zal uw leven blijvend veranderen. Van nummer tien zal uw mond openvallen.

  1. Clickbait werkt. Een kop en plaatje neerzetten die meer beloven dan ze waarmaken weerhoudt u er niet van de volgende keer weer te klikken. Iedereen die een poosje op Facebook zit, weet dat het bekende Buzzfeed je bedelft onder matig interessante lijstjes. U hoeft die content niet eens te liken om haar te verspreiden onder uw vrienden. Als u erop klikt, vergroot u al de kans dat uw vrienden door Facebook dezelfde post als suggestie voorgeschoteld krijgen.
  2. Er is ook onderzocht wat het beste werkt: lijstjes, persoonlijke verhalen, dieren, populaire cultuur, nieuws, verrassingen en schokkende zaken. Je hebt drie of vier elementen nodig voor goed scorende clickbait. Lijstjes met vijftien of meer punten werken het best. De best bezochte posts op dit blog zijn overigens lijstjes met twaalf en zeven punten.
  3. Clickbait is niet nieuw. Het is alleen de nieuwe naam voor een fenomeen dat teruggaat naar het ontstaan van de populaire pers. De bedoeling was toen niet dat je nog een artikel las, maar dat je nog een krantje kocht. Maar het spervuur van sensationele koppen die naar bij nader inzien teleurstellende content leidden, was hetzelfde.
  4. Uiteraard houden de makers van clickbait bij waar u het vaakst in trapt. Een andere bekende site, LifeBuzz, laadt 172 trackers per pagina. Volgens sommige berekeningen kost alleen al het laden van die trackers Amerikaanse consumenten maandelijks vier miljoen dollar aan mobiele datakosten.
  5. Clickbait nestelt zich in uw brein. Lees deze fijne casestudy (pdf) van Buzzfeed. De site creërde samen met Virgin Mobile 190 posts die tot doel hadden niet om u te informeren over schattige poesjes, maar om u ervan te overtuigen dat Virgin een tof merk was. Dat lukte. De bekendheid van het merk nam met honderden procenten toe.
  6. Wie slechte clickbait maakt, krijgt straf van Facebook. Slechte clickbait verraadt zich doordat mensen het snel wegklikken. Dat houdt Facebook bij (daarom heeft uw Facebook app een eigen browser ingebouwd – anders zouden ze deze waardevolle informatie zomaar met Google delen).
  7. Omdat clickbait als woord inmiddels een beetje besmet is, spreken marketeers liever van de curiosity gap. Die beschrijft niet zozeer het klikdinges zelf als wel het proces dat erdoor op gang gebracht wordt in uw brein. Want daar gaat het uiteindelijk om.
  8. De natte droom van de clickbaitfabrikant is dat u zijn bericht niet alleen leest maar ook actief aanraadt aan uw vrienden. Viraal gaan met clickbait, wie wil het niet? Mocht u geïnteresseerd zijn in een lijst van 22 berichten die dit flikten, dan kunt u terecht bij Jeff Bullas, die claimt een ware artiest op dit terrein te zijn.
  9. Overigens retweet meer dan de helft van de mensen tweets zonder de link daadwerkelijk bezocht te hebben. Dus als iemand die u kent iets doorstuurt, is dat bepaald geen garantie dat hij er ook werkelijk naar gekeken heeft. Hij is alleen opgewonden geraakt van het plaatje en de samenvatting. Wanneer u deze bewering onderbouwd wilt zien, kunt u kijken naar figuur 5 in deze 15 pagina’s tellende pdf, waarin vier onderzoekers twittergedrag in detail analyseren. Zodra u dat gedaan hebt, weet u ook weer waarom de meeste mensen de voorkeur geven aan clickbait boven degelijke informatie.
  10. Het is mogelijk om van mensen individueel te bepalen in welke mate ze gevoelig zijn voor clickbait-technieken, aldus een ander kwartet onderzoekers in nog weer een vette pdf. Reken maar dat de drie grootste sociale medianetwerken in termen van clicks (Facebook, Pinterest en Twitter) weten hoe groot uw sukkeligheid is.
  11. Het is moeilijk om rijk te worden met alleen maar advertenties bij slim gemaakte clickbait content. Daarom wordt er ook geknoeid met de advertenties om de click maximaal uit te melken.
  12. Mocht u denken: het ergste aan clickbait is dat ik weer een paar minuten van mijn leven hebt verspild – hopelijk heeft u gelijk. Want clickbait is ook een handige manier om malware te verspreiden. Niemand klikt op de knop “download hier een virus”. Maar “bekijk hier de afscheidsvideo van Robin Williams” bleek behoorlijk effectief. De verlokking van sensatie verlaagt de alertheid. O ja, dankzij kunstmatige intelligentie wordt de inzet van clickbait voor oplichting steeds subtieler.
  13. Clickbait beïnvloedt bovendien de journalistiek. Journalisten kunnen geobsedeerd raken door het aantal clicks op hun artikelen, ook als er geen commerciële druk achter zit, omdat ze het zien als persoonlijke erkenning. Dat kan van invloed zijn op waarover ze berichten en hoe ze dat doen. Om nog maar te zwijgen over het gebruik van clickbait-technieken voor de verspreiding van fake news.
  14. Van fake news is het nog maar een kleine stap naar de politiek. Propaganda is van alle tijden. Maar je kunt dus ook wilde beweringen gebruiken om mensen te verleiden naar de site van je verkiezingscampagne te komen of weg te leiden naar dubieuze artikelen over je opponent. De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 en de Braziliaanse van 2018 zaten er vol mee.
  15. Tot slot: mocht het plaatje van fotomodel Danielle enige rol gespeeld hebben bij uw besluit op deze post te klikken, dan bevindt u zich in goed (nou ja, in elk geval in groot) gezelschap. Sexisme en clickbait gaan goed samen.

In de NRC van afgelopen zaterdag stond een essay van René van Woudenberg, met als portee dat de wetenschappelijke bewijsgrond ruimte laat om ook op zoek te gaan naar een wetenschappelijk bewijs voor Gods bestaan. Een oud argument, dat de plank mis slaat. Een argument bovendien waar juist theologen zich verre van zouden moeten houden, al heeft ook de wetenschap boter op haar hoofd. Hier mijn weerwoord.

De gedachte dat wetenschap en religie gescheiden werelden zijn, de zogeheten non overlapping magisteria, is van relatief recente datum. Ze komt niet voort uit een waargenomen toenemende, hinderlijke bemoeienis van religie met de wetenschap, maar eerder uit het omgekeerde, een wetenschap die steeds minder raakvlakken met de religie ervaart. Misschien dat het juist daarom des te meer opvalt wanneer het kortstondig schuurt.

Er is echter meer aan de hand. Men hoort sommige kerkgangers nog wel eens klagen over de evolutietheorie, maar nooit dat de wetenschap in zijn algemeenheid een bedreiging zou zijn voor het geloof en daarom aan de deur geweerd dient te worden. Wetenschappers die menen dat religie in zijn geheel bij het grof vuil hoort en in ieder geval geen plek heeft binnen de academie, zijn eenvoudiger te vinden. De bedenkingen zijn, met andere woorden, eenzijdig. De vraag is waarom.

De sleutel zou wel eens kunnen liggen in een opmerking van historicus Johan Huizinga, in zijn boek Homo ludens, waar hij stelt dat alle aspecten van de menselijke cultuur een spelelement in zich dragen, met uitzondering van de moderne wetenschap sinds de achttiende eeuw. Ergens in haar weg door de moderne tijd heeft de wetenschap haar relativeringsvermogen verloren en is bevangen door een dodelijke ernst. Een onnodige ernst ook, want de regels van het academische spel bepaalden al sinds het prille begin dat er in de wetenschap geen ruimte was voor God.

Lees meerDe academicus als homo non ludens

Mooi boek om aan meegewerkt te hebben: Robotisering en automatisering op de Werkvloer, een handleiding voor bedrijven die voor ingrijpende digitale beslissingen staan. Wat zijn de kosten en baten van een investering? Wat betekent het voor het personeelsbestand? De credits voor het onderzoek gaan uit naar de Tilburgse en Rotterdamse academici wier bijdragen ik als eindredacteur aan elkaar smeedde.

Lees meerNieuw boek: Robotisering op de Werkvloer

In de aanloop naar de Olympische Spelen was ik drie weken in Zuid-Korea om een aantal reportages te maken over de technologische vooruitgang in het land. Er heeft zich daar in veertig jaar tenslotte een economisch mirakel voltrokken: van netto ontvanger van ontwikkelingshulp naar gever. Dat gebeurde op de vleugels van een aantal grote bedrijven als Samsung en Hyundai, maar inmiddels is een jonge generatie opgestaan die voor zichzelf begint. Wie weet bijvoorbeeld dat Whatsapp en andere chatprogramma’s zijn afgekeken van een Koreaanse pionier: Kakao?

De verhalen staan achter de betaalmuur bij De Ingenieur, maar de tweede aflevering is vrij toegankelijk. Het is de weerslag van een interview met Jung-ho Oh, maker van de Hubo-robot, die bij een wedstrijd van het Pentagon alle concurrenten te vlug af was. Fijne man om te interviewen: geen beleefdheden, gewoon recht voor zijn raap antwoorden. Zuid-Koreanen zijn nogal anders dan Japanners en Chinezen, met wie het altijd lastig contact leggen is. De derde aflevering, die in het maartnummer verschijnt, is volgens mij het interessantst. Die gaat over jongeren, startups en een overheid die bereid is voor de troepen uit te lopen.

Nepnieuwsbestrijding en zelfrijdende auto’s hebben op het eerste gezicht weinig gemeen, tot je je realiseert dat aan beide software ten grondslag ligt die morele beslissingen neemt. Het ene stuurt de vrijheid van meningsuiting bij, het andere besluit mogelijk over leven en dood. Ontwerpmethoden die de morele kant van kunstmatige intelligentie meenemen, bestaan nauwelijks. Daar moet verandering in komen, aldus de IEEE.

De nadrukkelijk eerste versie van een document dat moet leiden tot normen voor ethische software-ontwikkeling, verscheen eind vorig jaar. ‘Ethically aligned design’ stelt zich ten doel een aanzet te zijn voor een wereldwijde discussie. ‘We hebben het hier in feite over de totstandkoming van een nieuwe vorm van due diligence, gepaste zorgvuldigheid’, zegt projectleider John Havens namens het IEEE Global Initiative for Ethical Considerations in Articifial Intelligence and Autonomous Systems. Hij legt uit dat de standaard niet bedoeld is om bepaalde ethische normen af te dwingen. Het gaat erom dat de ontwerper alle ethische aspecten zorgvuldig afweegt.

Lees meerBewust kunstmatig intelligent ontwerpen

In 2007 verkocht AkzoNobel zijn medische poot Organon in Oss voor elf miljard euro aan het Amerikaanse Schering Ploug, dat later opging in MSD. Drie jaar later al was sprake van ontslag van alle 2.200 werknemers, waarvan de helft in de R&D werkzaam was. Het ging eerst niet door, later grotendeels alsnog. Wat vandaag rest aan R&D in Oss is Pivot Park, een ‘biotoop’ voor startups in de geneesmiddelen waar MSD nog een klein aandeel in heeft. De productiefaciliteiten van Organon zijn inmiddels doorverkocht aan het Zuid-Afrikaanse Aspen Pharma en zijn toeleverancier voor anderen geworden, zonder grote noodzaak zelf te innoveren.

Kortom, toen Akzo een vijandig bod kreeg van zijn branchegenoot PPG, doemde het spookbeeld onmiddellijk op: patenten inleveren bij het nieuwe moederbedrijf, eigen R&D afbouwen en productie ten dienste stellen van anderen. Geen appetijtelijke toekomst voor een trots bedrijf, dat de boot in niet mis te verstane woorden afhield.

Ook minister Henk Kamp van Economische Zaken betoonde zich geen voorstander: ‘Gelet op de wijze waarop PPG de overname wil financieren en gezien de overlap in activiteiten is te verwachten dat het streven naar kostenreductie zal leiden tot het ter discussie komen van het hoofdkantoor in Amsterdam, de onderzoekscentra in Deventer en Sassenheim en de staffuncties in Arnhem.’

Lees meerAkzoNobel als nationaal belang

De stelling

Ancilla van de Leest, lijsttrekker van de Piratenpartij gaf een interview aan Vrij Nederland (betaald). Een van thema’s daarin is dat grote bedrijven en overheden samen de privacy van burgers ondermijnen. Enkele citaten:

Edward Snowden heeft aangetoond hoe groot de macht is van bedrijven als Microsoft, Yahoo, Amazon en Facebook en hoe diep ze doordringen in het persoonlijke leven. De overheid geeft zulke multinationals alle ruimte, in plaats van de burger tegen hun invloed te beschermen.

De verwevenheid van de overheid met grote bedrijven als Facebook is het militair-industrieel complex in een nieuwe vorm.

Het probleem is dat het onderscheid tussen die bedrijven en de overheid steeds vloeibaarder wordt. Als de overheid rustig Facebook z’n gang laat gaan, als hogescholen en universiteiten via Googledocs documenten beschikbaar stellen, als de politie de burgers oproept om meldingen te doen via Whatsapp, een dochterbedrijf van Facebook, als de politie zelfs mobiele telefoons met Google Android krijgt, dan wéét je dat de overheid het prima vindt als onze informatie naar die bedrijven gaat. Terwijl de overheid onze burgerrechten hoort te verdedigen.

Maar zijn internetbedrijven en overheden werkelijk twee handen op één buik, zoals Van de Leest suggereert?

Lees meerInternetbedrijven zijn niet vergelijkbaar met het militair-industriële complex


×