Ergens in een toekomstig Japan kan iedereen die een moord wil plegen daarmee wegkomen door eerst tien kinderen te baren. Dat is de premisse van de novelle Baren en Moorden van Sayaka Murata. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van de zus van een ‘bevaller’, zoals mannen en vrouwen genoemd worden die via hun (al dan niet kunstmatige) baarmoeder een kind op de wereld zetten. Slachtoffer van de moorden heten ‘overlijder’ en worden geëerd om hun offer voor tien nieuwe levens.

Het vergt nogal inlevingsvermogen om je als lezer deze werkelijkheid eigen te maken. Dat Murata daarin slaagt is alleszins knap. Ze doseert de informatie op zo’n manier dat je stap voor stap die wereld in getrokken wordt. Maar begrijpen hoe het in elkaar zit is iets anders dan meevoelen. Uiteindelijk is de vertelling te afstandelijk en onwerkelijk om echt indruk te maken.

Als een boek Martyr! heet en gaat over een jongeman met Iraanse roots die op zoek is naar een bestemming in het leven, gaan je gedachten al gauw uit naar radicalisering en een terreurdaad. En misschien is dat ook wel precies wat Kaveh Akbar en diens uitgever je willen laten geloven als je deze roman ter hand neemt. Maar nee, dit is een persoonlijke zoektocht over betekenis geven aan je leven die het zoekt in het persoonlijke in plaats van het grootse gebaar.

Kaveh Akbar is een vaardige verteller die goed weet te doseren met flashbacks, plotwendingen en psychologische beschouwingen. Alleen de finale plotwending kwam wel heel erg als een deus ex machina uit de lucht vallen om allerlei verhaallijnen aan elkaar te breien, waardoor het verhaal alsnog iets gekunstelds kreeg. Ik heb het met veel plezier gelezen en het talent spat van de pagina’s, maar het geheel overtuigde uiteindelijk niet.

De premissie van Kim Jiyoung, geboren 1982, de bestseller van Cho Nam-Joo trok me aan: een jonge moeder imiteert de stemmen van andere vrouwen, levend en zelfs dood. Een intrigerende binnenkomer voor een roman, die me deed denken aan De Vegetariër van Hang Kang. Dit deel van het plot is echter al na tien pagina’s voorbij.

Wat daarna volgt is een lange litanie, compleet met voetnoten ter bewijs, over de vele manieren waarop werkende vrouwen in Zuid-Korea worden achtergesteld. En nog een slothoofdstuk waarin Jiyoungs psychiater ten tonele verschijnt om te vertellen dat ‘de symptomen’ aan het verdwijnen zijn. Prima natuurlijk om een roman te wijden aan een groot maatschappelijk probleem. Maar zet er geen vlag op die de lading volstrekt niet dekt.

(en bij de derde druk had zo onderhand die d/t-fout op de achterflap wel gecorrigeerd mogen zijn)

Surgical Ward 9 van Peyami Safa verscheen in het jaar dat Turkije overging van Ottomaans Turks in Arabisch schrift, naar modern Turks in Latijns schrift. Het gaat over een puber met een ernstige botziekte, die daarvan graag genezen wil worden maar moeite heeft om de offers te brengen die de artsen van hem vragen (zoals: loop voortaan met een kruk om je kapotte knie te ontlasten). Ondertussen is hij ook nog tot over zijn oren verliefd op de vier jaar oudere Nüzhet, die op het punt staat uitgehuwelijkt te worden.

Het is een mooi en verdrietig verhaal dat in eigen land als klassieker geldt. Een deel van de lading gaat verloren in de vertaling, licht het nawoord toe. Safa gebruikt soms Ottomaanse en soms Turkse woorden die in het Engels dezelfde vertaling krijgen. Af en toe komt dat verschil even aan de oppervlakte, bijvoorbeeld in de Ottomaanse naam van het ene ziekenhuis en de Turkse naam van een ander, moderner ziekenhuis. Het verhaal over een jongen wiens been misschien geamputeerd moet worden om zijn leven te redden, gaat over veel meer dan alleen die jongen.

Drie weken geleden verscheen Schooljaren van Ernest van der Kwast en de roman is alweer aan zijn derde druk toe. Meer dan in zijn eerdere romans – eigenlijk altijd tragikomedies – weet Van der Kwast deze keer de balans te vinden tussen komedie en ontroering.

Het verhaal volgt een vriendengroep door vijf jaren op de middelbare school, van kinderen tot semi-volwassenen. Er zijn running gags die telkens terugkeren, maar de karakters groeien ook en krijgen daardoor diepgang. Herkenbaarheid alom, voor iedereen die ooit op school heeft gezeten of er nu nog op zit. Dat laatste is cruciaal, want deze roman lijkt specifiek geschreven voor deze doelgroep, die bij literatuurlessen maar al te vaak geconfronteerd wordt met verhalen die ver buiten hun belevingswereld liggen.

NB: ik ken Ernest al bijna dertig jaar en via mijn stichting Letterhaven loopt een project rondom het boek om het boek te geven aan duizenden scholieren in Rotterdam, in combinatie met een lespakket (waar het schrijven van een boekverslag hopelijk geen deel van uitmaakt).