Het Bataafsch Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte is een van de oudste verenigingen van Nederland. Het vierde afgelopen vrijdag het 250-jarig bestaan in Rotterdam. Ter gelegenheid daarvan werd een jubileumboek overhandigd aan HKH Prinses Beatrix. Het schrijven van teksten voor dat boek was mijn grootste klus van het afgelopen jaar.

Het grootste deel van het boek bestaat namelijk niet uit historisch terugblikken, maar uit verhalen van medici en technici uit Rotterdam en Delft, die de leden van het genootschap vormen. Proefondervindelijke wijsbegeerte was in 1769 namelijk de benaming voor wat we nu wetenschap noemen, het verwerven van kennis door proeven te doen. Ik sprak met acht (emeriti) hoogleraren over hun bijdragen aan het vakgebied (van audiologie tot zonnecellen), hun ambities en verwachtingen, hun gedachten bij de rol van de wetenschap in deze tijd. Het is een prachtig mooi boek geworden, maar in de handel komt het niet.

Hoewel vrijwel niemand van het Bataafsch Genootschap gehoord heeft (ook ik niet voordat ik de opdracht voor het boek kreeg), heeft het een grote rol gespeeld in de industriële ontwikkeling van Nederland, bijvoorbeeld bij de totstandkoming van het eerste stoomgemaal van Nederland. Tot de universiteiten honderd jaar geleden die rol overnamen, waren de genootschappen (er zijn er meer) de belangrijkste kapitaalverstrekkers voor wetenschappelijk onderzoek in Nederland.

Bijna alle oude gebouwen in Zuid-Korea, en zeker de hoofdstad Seoul, zijn nieuw. Dat heeft in de eerste plaats te maken met de Japanse kolonisatie aan het begin van de twintigste eeuw. Om de Koreanen de inferioriteit van hun cultuur in te peperen, zijn indertijd zoveel mogelijk paleizen en kloosters tot de laatste steen afgebroken. De tweede reden is de burgeroorlog die aan het einde van de kolonisatieperiode volgde. Wat je heden ten dage ziet, is allemaal herbouwd op basis van tekeningen.

Woede en wantrouwen jegens Japan zitten nog altijd diep in Zuid-Korea. Een van de plekken waar je dat ziet uitgedrukt is het stadhuis van Seoul. Voor ik dat uitleg even over de uitspraak van ‘Seoul’: je spreekt alle drie de klinkers afzonderlijk uit, maar in het tijdsbestek van één klinker. Dus ‘Suh-owl’, maar dan als één lettergreep. Maar goed, dat stadhuis dus. Het oude gebouw, pal tegenover een van de afgebroken paleizen, dateert uit 1925 en is gebouwd in Europese stijl. Het is lang in gebruik gebleven.

Lees meer Hoe het stadhuis van Seoul een statement maakt

Ik René Tardi, krijgsgevangene in Stalag IIb, is het levensverhaal van de vader van striptekenaar Jacques Tardi. De eerste twee delen beschreven zijn verblijf in het krijgsgevangenkamp en de terugkeer naar Frankrijk. Het derde deel speelt zich na de oorlog af, als René ondanks zijn ervaringen besluit in het leger te blijven en in Duitsland wordt gestationeerd.

Omdat Jacques hier geboren wordt, moet hij de verteltechniek van de eerste delen loslaten, waarbij hij zijn vader vergezelde tijdens diens ontberingen. In plaats van in dialoog met zijn vader is hij hier beschouwer. Eigenlijk gaat het ook weinig meer over René. Meestentijds vertelt de tekenaar over zijn jeugd in het Frankrijk en Duitsland van de wederopbouw. De historische uitleg neemt af en toe wel heel veel ruimte en het cynische gemopper op de menselijke wreedheid ken je op een gegeven moment ook wel.

Kortom, dit derde deel is een beetje overbodig. Begrijpelijk dat Tardi het wilde vertellen – en leuk om te lezen hoe hij als zevenjarige al strips verslond en voortdurend bezig was met tekenen. Maar het verhaal van zijn vader was na het tweede deel eigenlijk klaar.

Ooit waren ze de trots van de boreale steppen, tegenwoordig slijten ze hun leven in de marges van de maatschappij: witte mannen, of zoals ze zelf liever zeggen ‘wittemangemaakten’. Een actiegroep vraagt aandacht voor hun lot en pleit voor een monument.

Hoewel de Nederlandse samenleving veel aan hen te danken heeft, lijkt er tegenwoordig weinig waardering te bestaan voor witte mannen. Dat meent althans de actiegroep ‘Blank en Blij’, die zich inzet om de gemarginaliseerde groep te emanciperen.

Lees meer &?8216;Monument nodig voor wittemangemaakten&?8217;

De Super aEgis II is een slim kanon dat volautomatisch personen kan detecteren en ze naar een andere wereld helpen. Hij is vooral populair in het Midden-Oosten, waar hij wordt ingezet om militaire bases te bewaken. Alle opdrachtgevers tot nu toe hebben een aanpassing gevraagd van het Zuid-Koreaanse bedrijf dat ze maakt: niet schieten zonder menselijke tussenkomst. Maar de killer robot is dus een feit – al spreekt de branche liever van lethal autonomous weapons. Dat klinkt minder confronterend.

Logisch dat tijdens de controversiële wapenbeurs DSEI van 2017 een conferentie gewijd werd aan de mogelijkheden en risico’s van robots op het slagveld. Zelfs wanneer je om ethische redenen zelf geen robots zou willen inzetten, moet je als leger immers rekening houden met een vijand die dat wel doet.

Lees meer De ethiek van een robotleger (2)

Twee schijnbaar tegengestelde bewegingen zijn zichtbaar in de militaire technologie: enerzijds nemen robots meer taken van militairen over, anderzijds neemt het morele gewicht van door militairen te nemen beslissingen toe.

Volgens de planning beschikken de Verenigde Staten in 2034 over een autonoom opererend robotleger. Dat klinkt als science fiction, maar de ontwikkelingen gaan snel. In Irak worden zo’n 20.000 robots ingezet, de meeste vliegend. Deze worden nog op afstand bestuurd, maar de eerste autonome apparaten worden in 2015 verwacht.

‘Een van de vragen die dit opwerpt is of dit soort wapens – want dat zijn het – voldoen aan de beginselen van het internationaal humanitair oorlogsrecht’, zegt mr.dr.ir. Lambèr Royakkers. Het is immers de vraag of zelfstandig opererende robots niet de verleiding groter maken om onnodige schade en slachtoffers te maken, en of ze betrouwbaar het onderscheid kunnen maken tussen burgers en militairen. ‘Bij onbewapende robots, die bijvoorbeeld een ruimte verkennen voor soldaten binnengaan, zie ik geen probleem. Maar bewapende robots, die zelf beslissingen over leven en dood nemen, zouden verboden moeten zijn. De risico’s die verbonden zijn aan bewapende robots zijn namelijk zo groot dat ze onaanvaardbaar zijn. Niemand kan voorspellen hoe ze zich gedragen in dynamische en complexe omgevingen, en bijvoorbeeld bij een defect.’

Lees meer De ethiek van een robotleger (1)

Talloze computersystemen, bijvoorbeeld in ziekenhuizen, nemen tegenwoordig beslissingen met een ethisch aspect. De vraag is hoe je dat soort beslissingen verantwoord implementeert in software.

Nederland is goed voorbereid op rampen. Brandweer, politie en andere hulpdiensten beschikken over uitgebreide draaiboeken hoe met calamiteiten om te gaan. In onoverzichtelijke situaties raken mensen echter snel grip kwijt, omdat ze gebombardeerd worden met informatie, of juist een gebrek eraan hebben. Bovendien kunnen er honderden voortdurend veranderende factoren zijn, die mensen simpelweg niet overzien kunnen. Daarom is het goed dat ze worden ondersteund door informatiesystemen, die van tevoren zo geprogrammeerd zijn dat ze (onder meer) informatie op de juiste plek doen belanden.

‘Wanneer computersystemen mede waken over cruciale informatie-uitwisseling, over privacy en andere verantwoordelijke zaken, is de vraag hoe je die morele waarden op een deugdelijke manier in computertermen vertaalt’, zegt prof.dr. Jeroen van den Hoven. ‘Er kan sprake zijn van ingewikkelde politieke, juridische en ethische overwegingen, maar de computer kent slechtst enen en nullen.’

Lees meer Logica voor ethische software

Twee partijen die uitstralen dat Europa niet zo nodig hoeft van hen, doen het voorkomen alsof de komende Europese verkiezingen erover gaan wie van hen de grootste Nederlandse delegatie gaat leveren aan in Brussel minder relevante fracties. De Vaasjesman en Bozo Borealis slagen erin de aandacht van relevante Europese thema’s af te leiden naar hun haantjesparade, nadat eerder al de tomatenpartij haar diepe geloof in de persoonlijke aanval etaleerde.

De vraag is nu of Vaas en Bozo op televisie of Facebook met elkaar in debat moeten en wie het mag modereren. Ik zou zeggen: laat ze lekker op Vkontakte aan de slag gaan met Ridder Dion als scheidsrechter. Dan doe we in Nederland gewoon een christen- en sociaaldemocraat op televisie. Fracties die er toe doen in Europa en die in staat zijn inhoudelijk te debatteren. Hoort u iemand ‘daar kijkt geen hond naar’ roepen, dan weet u meteen wat de prioriteit van de vaderlandse treurbuis is. (sg)

Synthetische biologie is, vanwege de mogelijkheid met het leven te ‘knutselen’, een technologie met sterke ethische connotaties. Filosofen proberen de argumenten helder te krijgen en partijen bij elkaar te brengen.

Synthetische biologie gaat net een stapje verder dan traditionele biotechnologie. Waar de laatste knipt en plakt met bestaande genetische informatie, probeert de eerste die informatie bijna atoom voor atoom zelf in elkaar te zetten. Op die manier is het al gelukt het genoom van een gist na te bouwen en je hoeft geen helderziende te zijn om te vermoeden dat de technologie steeds verder in de richting van de mens zal opschuiven. Doordenken wat de ethische consequenties daarvan zijn, kun je beter tijdig doen.

Lees meer De vooruitgeworpen schaduw van de designer baby

Iemands brein bepaalt zijn persoonlijkheid. Als je op wat voor manier dan ook technologie gebruikt om iets aan die hersenen te veranderen, beïnvloed je zijn persoon en misschien ook zijn verantwoordelijkheidsbesef.

‘Stel je voor dat ik verdacht word van moord’, vertelt dr. Nicole Vincent. ‘Mijn advocaat laat een scan van mijn hersenen maken, legt die naast die van anderen en betoogt op grond daarvan dat mijn hersenen zo afwijkend zijn dat ik niet toerekeningsvatbaar ben. De officier van justitie beweert echter op grond van dezelfde scan echter dat dit een typisch crimineel brein is en laat ter ondersteuning een aantal scans van veroordeelden zien. Maar wat zegt die scan eigenlijk?’

Lees meer Hersenscans als inzicht in verantwoordelijkheid