U gebruikt een verouderde browser. Om die reden werkt deze site wellicht niet naar behoren.Direct naar hoofdinhoud

Blogs in de categorie Cultuur

Een hele eer: de Leesclub van Alles Live gaat twee avonden wijden aan Magda is overal. Ik ben erbij om met de lezers te praten over de roman. De eerste avond is op maandag 21 januari in Utrecht, de tweede op maandag 28 januari in Rotterdam.

Voor de zomer was ik een keer bij de leesclub in Rotterdam, die toen De acht bergen van Paolo Cognetti besprak in gezelschap van de twee vertaalsters. Dat was een leerzame avond, met name op vertaalgebied. Met mij erbij zal het vooral over de inhoud gaan, maar dan kan het nog steeds alle kanten uit, van terrorisme en religie tot journalistiek en de grote stad. Ik ben benieuwd waar de lezers mee gaan komen.

Verhalenbundels verkopen niet goed, dus dat zal de reden zijn dat er ‘roman’ staat op de omslag van All that man is door de Britse schrijver David Szalay, die met het boek in 2016 de shortlist van de Man Booker Prize haalde. Maar het is dus een bundel van negen verhalen met een gezamenlijk thema, waardoor je zou kunnen zeggen dat het een eenheid is. En vooruit, tussen het eerste en negende verhaal bestaat een klein overlap in karakters om de cirkel te sluiten.

Er loopt namelijk wel degelijk een lijn door de verhalen, allemaal over mannen die er op de een of andere manier een puinhoop van hebben gemaakt. Aanvankelijk vooral met drank en vrouwen, maar naar mate de verhalen vorderen (en daarmee de leeftijd van de hoofdpersoon) komt er meer in het spel: een carrière op dood spoor, een mislukt huwelijk, gesneefde ambities, een leven dat bij nader inzien niet zo heel veel voorstelt of ooit heeft voorgesteld.

Het is een diverse cast die David Szalay opvoert. Een student die door Europa dendert met zijn interrail, een jongeman in een troosteloos Grieks vakantieoord, een Hongaarse krachtpatser, een Russische miljonair die op het punt staat alles te verliezen. Of je nu oud of jong bent, rijk of arm, er is altijd wel iets dat je aan je leven kunt verprutsen, lijkt de boodschap te zijn.

David Szalay trapt zijn hoofdpersonen niet zo de verdoemenis in als Malcolm Lowry zijn consul in Under the Vulcano, maar het gaat wel die richting uit. Het verschil is dat Szalay’s karakters zich bewust zijn van de leegte van hun bestaan, hoe ze zijn teruggeworpen op zichzelf – en niemand iets verwijten kunnen. Geen vrolijke kost, maar geweldig geschreven. Kraakhelder en mismoedig.

Na jaren sleuren is het Ernest van der Kwast gelukt om Erwin Mortier naar Rotterdam te lokken. Op vrijdag 14 december acht uur ‘s avonds bij Theater Rotterdam locatie Witte de With – schrijf het in de agenda en koop snel kaartjes, want de vorige editie van Boek & Meester met Paolo Cognetti was uitverkocht.

Mortier komt praten over zijn trilogie Boeken van Troost, waarvan hij het derde deel onlangs voltooide. Dat derde deel is te dun voor een zelfstandige uitgave, besloot de Bezige Bij, zodat ik nu een pil van bijna zevenhonderd pagina’s op mijn bureau heb liggen die ik in de komende twee weken moet lezen ter voorbereiding van het gesprek.

Anders and Ernest vind ik de eerste zin (‘Ik heb altijd gehuiverd voor de daad van het beginnen’) buitengewoon lelijk, maar de rest van de eerste alinea maakt dat meer dan goed. De taal meandert ritmisch, geen woord hetzelfde. Ik ben benieuwd. Maar goed, ongeacht wat ik er verder van vind, wordt het een mooie avond over schrijverschap, woordenrijkdom (waar Mortier bekend om staat) en het (on)vermogen de verschrikkingen van de oorlog op papier te vatten.

Tripoli, Libië, ergens in de jaren zestig. Vanwege zijn leeftijd hoort de vroegwijze Hadachinou nog in de wereld der vrouwen, hoewel hij inmiddels meer een jongen dan een jongetje is. Hij luistert af, scharrelt door de bloedhete straten, wordt in vertrouwen genomen door tantes, dienstmeisjes en hoeren die hun klaagzangen graag toevertrouwen aan een jongetje dat ze toch niet snapt.

Veel auteurs zouden de ontluikende verlangens van Hadachinou centraal stellen in een boek als dit, maar daar gaat het Kamal ben Hameda niet om in Under the Tripoli sky. De zwerftochten van het jongetje zijn alleen de aanleiding om verschillende vrouwenmilieus te schetsen in de patriarchale maatschappij. Mannen komen er verder niet aan te pas in het verhaal, behalve als voorwerp van verachting.

Een plot heeft de novelle verder niet. Het begint met Hadachinous besnijdenis en eindigt met een bezoek aan een oude begraafplaats. Tussendoor scharrelt hij wat rond en vertelt door wat tegen hem gezegd wordt. Niet heel opwindend, maar wel een sfeervol tijdsbeeld. Ben Hameda woont overigens in Nederland, al schrijft hij in het Frans.

Koop hem bij bol.com

Met mijn eerste roman in aantocht besloot ik mijn eerste gepubliceerde korte verhaal eens te herlezen. Het verscheen 22 jaar geleden in Schrijver en Caravan, een literair tijdschrift van de Groningse uitgeverij Passage. Een spiegel van het leven met Nora is goed genoeg om nog eens onder de aandacht te brengen, geloof ik.

Een spiegel van het leven met Nora

Verder loop ik, een opgebroken straat in. De huizen zijn hier allemaal haveloos okergeel, de grote deuren zijn donker en vuil, geen van de bellen werkt. Bij een ervan ga ik naar binnen, twee uitgesleten stenen trappen op. Ik open een naamloze deur. De ruimte die ik nu betreed is niet naamloos, want zij draagt de mijne. Alles is zoals het is, omdat ik gewild heb dat het zo is. De vrouw in de stoel bij het raam is Nora en ik ben Anamarie, maar Nora noemt me meestal Ana. Daarom ben ik Ana en niet Anamarie.

“Waar ben je geweest?”, vraagt Nora.
“Bij Hynka”, lieg ik.
“Je liegt”, kraakt Nora’s stem. “Je bent met een man geweest. Ik ruik het altijd als een vrouw met een man geweest is.”

Lees meerKort verhaal: Een spiegel van het leven met Nora

Moses komt van Trinidad en zijn onvrijwillige missie in het leven is de wegbereider te zijn voor andere West-Indische immigranten in het Londen van de jaren vijftig. De ene na de andere nietsnut belandt op zijn stoep, gestuurd door iemand die gehoord heeft dat Moses wel een baantje of onderkomen kan fixen. Wat Moses dan maar gaat proberen, ook al ziet hij dat ook deze schooier altijd een schooier zal blijven. En, oké, hij is zelf ook wel een beetje een schooier, maar hij weet tenminste wel hoe je een baantje vasthoudt.

Het verhaal is soms schrijnend, maar vooral vermakelijk. Een schelmenroman, zo zou je The Lonely Londoners van Sam Selvon kunnen classificeren. Daarmee zou je het boek schromelijk tekort doen, want zowel inhoudelijk als stilistisch is het veel meer dan dat.

Lees meerSam Selvon: The lonely Londoners

Ms Ice Sandwich heet zo, omdat ze sandwiches verkoopt en altijd overvloedige ijsblauwe oogschaduw op heeft. De tienjarige hoofdpersoon van Mieko Kawakami’s novelle is door haar geobsedeerd. Veel van zijn vrije tijd gaat op aan observeren en tekeningen maken.

De jongen, die geen naam krijgt, woont samen met zijn ongeïnteresseerde moeder en stervende oma. Meisjes vindt hij stom. Behalve Tutti, die tekeningen van schietpartijen maakt en scenes uit Heat kan naspelen. Terwijl de vriendschap met Tutti zich verdiept, verdwijnt Ms Ice Sandwich naar de achtergrond. Zo gaan die dingen, als je tien bent.

In eigen land is Kawakami bekend als schrijfster, blogger en zangeres. In dat eerste is ze het meest succesvol. Ze won verschillende grote prijzen en Haruki Murakami is een fan. Ms ice Sandwich is een liefdevol kleinood over een eenzame jongen die voorzichtig kennismaakt met de liefde.

Jugend ohne Gott van Ödön von Horváth verscheen in 1937 in Amsterdam. In Duitsland was op dat moment ondenkbaar, want de roman becommentarieert op een subtiele maar diepgaande manier het nazisme. De jeugd uit de titel zijn de jongeren die in de jaren dertig opgroeien, zonder God, maar met toespraken van de Grote Plebejer, zoals Von Horváth hem noemt.

De hoofdpersoon van het verhaal is een leraar geschiedenis en aardrijkskunde op een gymnasium in een niet nader genoemd Duits stadje. Dat hij de tijdgeest niet begrepen heeft, blijkt al meteen wanneer hij uitlegt dat negers ook mensen zijn. Het levert een klacht van een ouder op, wegen ondermijning van de militaire moraal. Met tegenzin begeleidt hij de jongens op een kamp waar ze zullen leren schieten. Als één van de jongens vermoord wordt, verandert het boek in een whodunnit, die Von Horváth in staat stelt te graven in de motieven van de pubers.

De jong overleden Von Horváth was in de eerste plaats toneelschrijver en dat merk je. Met spaarzaam woordgebruik – korte alinea’s, soms maar een zin lang – dringt hij tot de kern door. Stilistisch blijft het recht overeind, tachtig jaar na dato. Juist omdat Von Horváth niet schreeuwt, maar onderzoekt, is zijn boodschap ook vandaag de dag relevant, zeker voor mensen die de (inter)nationale politiek een beetje volgen.

Vandaag heb ik het manuscript van mijn debuutroman Magda is overal ingeleverd bij de eindredacteur. Het is best moeilijk om een punt te zetten achter een tekst waar je bijna twintig jaar aan gewerkt hebt en iedere keer weer dingen aan ziet waarvan je denkt: dat kan beter. Vanaf half november mag iedereen voor zichzelf uitmaken of het wat is. Hier alvast een teaser, de eerste twee alinea’s:

Drie uur lang was oma dood. Toen leefde ze weer. Dat zag je niet vaak, dat mensen zomaar uit de dood opstonden, de verpleegsters van het Dijkzigt Ziekenhuis niet en wij als ex-nabestaanden al helemaal niet. Nou was oma natuurlijk niet zomaar iemand. Oma was Femke Singh-Jelgersma, Yankee Femke, straatmeisje uit Rotterdam Feijenoord, bedwinger van kaaimannen, lerares van ontheemde kinderen, en nog veel meer in een leven dat bijna een hele eeuw omspande.

Aanvankelijk wees ook helemaal niets op oma’s wederopstanding. Dood en rouw hadden hun vaste pad gevolgd. Grootmoeder had bewegingloos in het bed gelegen, haast onmerkbaar ademend, na een handvol laatste woorden. Haar lichaam was verbonden met apparatuur aan weerszijden van het bed, dat wel. Maar het leven gleed gestaag weg uit haar verbroosde lijf. De aanwezigen verzoenden zich met hun verdriet.

De naamloze hoofdpersoon in de oneven hoofdstukken van Haruki Murakami’s roman Hard-boiled Wonderland and the end of the World (uit 1991) is een computerexpert die voor een mysterieuze klus wordt ingehuurd door ‘de professor’, die huist in een even mysterieus gebouw in Tokio, ergens in de toekomst. Het verhaal heeft trekken van science fiction, maar volgt de formule van een hard-boiled detective, met een femme fatale, gangsters die het huis van de hoofdpersoon aan gort slaan, de nodige whisky en een air van onverschilligheid.

De even hoofdstukken hebben eveneens een naamloze hoofdpersoon/verteller, maar deze bevindt zich als nieuwkomer in een ommuurde stad waar iedereen onvrij maar gelukkig is. De nieuwkomer wordt gescheiden van zijn schaduw, die door de poortwachter wordt vastgezet in de verwachting dat hij de winter niet zal overleven. Dat gebeurt nu eenmaal met alle arriverende schaduwen: voor hen is geen plek in de stad. Zolang zijn schaduw nog leeft moet de nieuwkomer oude dromen lezen in de bibliotheek, wat neerkomt op het betasten van schedels.

Lees meerHaruki Murakami: Hard-boiled Wonderland and the end of the World


×