Cecilia Payne, de vrouw die de zon ontrafelde

Toen Cecilia Payne in 1925 in haar proefschrift aantoonde dat de zon vooral uit waterstof bestaat, kreeg ze te verstaan dat dit niet kon kloppen. Als ze een astronomische carrière wilde, kon ze beter inbinden.

Dat er überhaupt van een promotie sprake was, was voor een vrouw al uitzonderlijk aan het begin van de twintigste eeuw. Cecilia Payne was ervoor verhuisd van Cambridge, Engeland naar Cambridge Massachusetts. Aan Harvard bestond een programma dat vrouwen stimuleerde om voor een wetenschappelijke carrière te kiezen.

Ze stortte zich op een indertijd populair onderwerp, de studie van de spectra van sterren om de atomaire samenstelling ervan te achterhalen. De consensus was dat de zon en de aarde ongeveer dezelfde samenstelling hadden. Het temperatuurverschil leidde tot andere spectra en de klus was dit mechanisme te verklaren. Payne kwam tot een andere conclusie: de samenstelling was totaal anders. De zon bestond vooral uit waterstof en helium.

Lees verder Cecilia Payne, de vrouw die de zon ontrafelde

Microcolumn: Tien jaar

In zijn diepste vezels was hij altijd een Unileverman gebleven. Of je nu een racist was of een mocro, een zelfbewuste homo of een hardwerkende suburbanite met een Opel en een doorzonwoning, zeep en margarine had je toch nodig – en hij was er om die aan de man te brengen. Niet omdat de marge op de Glorix en de Bertolli zo lekker aantikte, maar gewoon uit dienstbaarheid. En als het zo uitkwam, wilde hij ook best een xenofoob of multiculti-praatje met je aanknopen. Kwestie van fatsoen.

Tien jaar had hij deze functie nu al, geduldig lachend, iedere roep om visie of leiderschap luchtig wegwuivend. De laatste tijd leek het gemor luider te klinken, maar uit de zetelwinst in de peilingen kon hij afleiden dat dit schijn was. De mensen wilden wel meer vezels en minder vet eten, maar als ze voor het schap stonden kozen ze toch de Magnum. Die rekende hij dan tevreden af, en als hij een wat strengere bui was, gaf hij het dringende advies ook eens aan rijstwafels te denken. (sg)

David Grossman praat bij B&M over Het leven speelt met mij

Oorspronkelijk zou David Grossman in het voorjaar naar Rotterdam komen om bij Boek & Meester te praten over zijn nieuwe roman Het leven speelt me mij. Toen werd het najaar en uiteindelijk wordt het een virtueel interview, aanstaande zaterdag 17 oktober om 20 uur. Er is beperkt plaats voor publiek in Arminius, maar het gesprek tussen Grossman en Ernest van der Kwast is ook via Zoom te volgen (kaartjes).

De roman gaat over Vera, een Joodse communiste die in de Tweede Wereldoorlog samen met de liefde van haar leven als partizaan vocht, maar daarna in ongenade is gevallen. Omdat ze weigert haar man af te vallen, wordt ze naar een strafkamp gestuurd. Haar dochter Nina wordt bij een tante ondergebracht. Voor het meisje voelt dat als verraad: haar moeder had ook kunnen kiezen de loyaliteit aan haar kind voorrang te geven boven die aan haar man.

Lees verder David Grossman praat bij B&M over Het leven speelt met mij

Vier keer Moldaviet: Neruda, Hostovský, Šindelka, Kriseová

Er zouden meer series moeten zijn als de Perlouses en Moldaviet van uitgeverij Voetnoot, mooie reeksen korte verhalen en novellen die een staalkaart bieden van een literaire cultuur, in genoemde gevallen de Franse en Tsjechische. Omdat ik een poosje in Praag gewoond heb, volg ik met name de Moldaviet met grote belangstelling, al liet ik de jongste vier delen veel te lang in de kast staan voor ik ze las.

Praagse kleine luyden is een novelle van Jan Neruda uit 1877, over een rechtenstudent die naar een rustige buurt denkt te verhuizen, zodat hij zich op een belangrijk examen kan voorbereiden. Al snel blijkt het grote huis waar hij een kamer huurt een web van kluchtige intriges te zijn waar hij onvermijdelijk in verstrikt raakt (en ook een beetje omdat hij niet zo heel veel zin heeft in zijn examens). De thematiek is enigszins gedateerd, maar de vertelwijze van Neruda is in de vertaling van Kees Mercks opmerkelijk eigentijds.

Lees verder Vier keer Moldaviet: Neruda, Hostovský, Šindelka, Kriseová

Lucy Ellmann: Ducks, Newburyport

Ruim twintig jaar geleden las ik Man or Mango van Lucy Ellmann. Een schrijfster om in de gaten te houden, dacht ik toen. Toch vergeten. Tot vorig jaar Ducks, Newburyport op de shortlist van de Booker belandde. Een dikke pil van duizend pagina’s, goeddeels bestaand uit één zin. Het fascineerde me direct, al zag ik er ook een beetje tegenop. Inmiddels heb ik het uit. Wat een indrukwekkende prestatie – en in weerwil van de premisse ook goed leesbaar.

De roman is een stream of consciousness van een nerveuzige huisvrouw in Ohio, die haar gedachten laat gaan over wapenbezit, Amerikaanse filmsterren, poffertjes, haar honden, Donald Trump, maar vooral over haar verhouding tot haar overleden moeder en haar oudste dochter Stacey. Een plot is er niet in de lange opeenvolging van associaties, maar langzamerhand krijg je als lezer wel een beeld van deze vrouw, die een wetenschappelijke carrière heeft laten lopen en nu geld verdient met het bakken van taarten. Tegen het eind gebeurt er zelfs iets waardoor er een thriller-element in het narratief sluipt. Al met al een beklemmend beeld van het hedendaagse Amerika.

Lees verder Lucy Ellmann: Ducks, Newburyport

Nolans Tenet is één lange adrenalinekick

Als de held moet kiezen tussen het redden van de wereld en het meisje, kiest de held altijd voor het meisje. Vervolgens redt hij alsnog ook de wereld. Tenet is op die filmregel geen uitzonder, behalve dat regisseur Christopher Nolan het emotionele gedoe eromheen achterwege laat. Want wij, zijn publiek, moet en zal dik twee uur achter elkaar opgejaagd in de bioscoopzaal zitten en dan zijn romantische scenes alleen maar stoorzenders. Aan karakterontwikkeling doet Nolan ook niet.

Dialoog in Tenet dient twee doelen: 1) het plot vooruit helpen, en 2) de kijker nog iets bijbrengen van waar dat plot in ’s hemelsnaam op slaat. De aarde wordt aangevallen vanuit de toekomst. Er is een Russische oligarch die de aarde om zeep wil helpen. Dit kan hij doen als hij negen voorwerpen verzamelt die samen ‘het algoritme’ vormen. En er bestaat een aantal machines waarmee je de ‘entropie’ van voorwerpen kunt ‘omdraaien’, met als gevolg dat je niet vooruit, maar achteruit leeft in de tijd.

Lees verder Nolans Tenet is één lange adrenalinekick

Microcolumn: Gevaarlijke empathie

Een oldskool columnist van de Volkskrant herhaalde nog maar eens het belegen riedeltje dat empathie leidt tot dadendrang en dat die dadendrang niet altijd even lekker uitpakt (plak hier uw Godwin, Marxwin of whatever). Zijdelings ging dat over #blacklivesmatter, de grootste internationale empathiebeweging van dit moment. Iemand telde 1+1 op en beweerde dat er dus sprake was van een racistische bewering dat #blacklivesmatter tot grote ongelukken zou kunnen leiden. Dat vond de columnist niet zo tof. Want als hij een racistische column had geschreven, dan was hij dus een racist en dat hoefde hij niet te pikken. Aangifte volgde. Al te grote empathie met jezelf haalt ook niet het beste in een mens boven, zullen we maar zeggen.

Maar goed, wat ik mij dus vooral afvroeg: als je een domme/oubollige/racistische column hebt geschreven, ben je dan vanzelf dom/oubollig/racistisch? Of had je gewoon even je dag niet? Hoe vaak moet je iets doms/oubolligs/racistisch geschreven hebben om met recht dat epitheton te dragen? En is ‘domkop’/’boomer’/’racist’ in tijden van Twitter nog een belediging? Kortom, ik sta niet graag in de schoenen van de rechter die dit gaat behandelen, maar kijk wel uit naar een spetterende mediashow. (sg)

Mijn code in WordPress 5.5

In de nieuwe versie 5.5 van WordPress, waar tientallen miljoenen mensen wereldwijd de komende tijd mee gaan werken, zitten een kleine nieuwigheid van mijn hand. Voor gewone gebruikers is het niet zichtbaar. Ontwikkelaars van thema’s hebben er profijt van. Het is ontstaan omdat ik zelf tijdens de bouw van mijn eigen website op iets stuitte dat ik graag wilde, maar niet mogelijk was.

De technische details zijn allicht minder interessant dan hoe zo’n proces werkt. WordPress is open source, dus iedereen kan in de code duiken. Ik heb de betreffende code opgezocht en bedacht hoe ik het anders wilde. Dat heb ik aangegeven in een zogeheten trac ticket. Dat was drie jaar geleden. Omdat het een mineure verbetering was, kreeg het weinig prioriteit. Pas een half jaar geleden pikte een van de kernontwikkelaars het op. Hij stelde voor het net nog iets anders aan te pakken dan mijn codevoorstel, waar ik uiteraard akkoord op heb gegeven.

De meeste mensen kijken niet naar de credits pagina bij het updaten van hun WordPress installatie. Begrijpelijk, want het is een lijst van honderden namen. Allemaal mensen die willen bijdragen aan een belangrijk stuk software dat een groot deel van de websites wereldwijd aanstuurt, en dat niet eigendom is van een multinational. Het is leuk om mee bezig te zijn en nuttig bovendien (tussendoor help ik daarom ook beginnende ontwikkelaars op WordPress StackExchange met hun vragen). Op de credits lijst staan is vooral fijn voor jezelf. Dus daar ga ik even van genieten.

Aleksandr Skorobogatov: De wasbeer

Het is niet moeilijk om een absurdistische hervertelling van het bijbelboek Job te zien in De wasbeer van Aleksandr Skorobogatov, de Witrussische auteur die sinds jaar en dag in België woont. Het zit hem namelijk niet mee in het leven, deze wasbeer. Zijn ouders, broers en zussen worden opgepeuzeld door de wolven. Zijn geliefde gaat de showbizz in, wat inhoudt dat ze opgezet in een natuurhistorisch museum belandt. Maar hij slaat zich erdoorheen en vindt uiteindelijk troost bij God de Heer, die hem leert golfen.

Op weg daarheen snelt de wasbeer van het ene avontuur naar het andere, solliciteert tevergeefs bij de grootste commerciële bank ter wereld, rijdt op een locomotief die geen rails nodig heeft, levert strijd met aliens, probeert te vliegen, breekt al zijn ledematen ontelbare malen en overweegt om de haverklap zelfmoord, als zijn leven al niet om andere redenen aan een zijden draadje hangt. In alles wordt hij achtervolgd door de schrijver, die het verhaal vertelt aan zijn metgezel, de lezer. Ergens halverwege zetten schrijver en lezer het samen op een zuipen, waardoor ze een cruciale passage missen waarin de wasbeer trouwt met een overspelige haaibaai.

Kortom, wie niet per se gehecht is aan logica komt danig aan zijn trekken in deze roman over een nietige eenling die zich door het leven worstelt. Het boek heeft één zwaar minpunt: het babbelt als een dolle. Alsof je Herman Brusselmans leest. Dat is eventjes leuk, maar dik 500 pagina’s houdt een mens niet vol. Wie op iedere pagina de helft overslaat, mist niks. Op dit vlak had een eindredacteur goed werk kunnen leveren.

Baudet wil meldpunt cancel culture

Een groep prominenten onder leiding van FvD-leider Thierry Baudet wil dat er een meldpunt komt waar mensen aanhangers van de zogeheten cancel culture kunnen aangeven. ‘Dit is hét moment om tegenstanders van de vrije mening de mond te snoeren.’

‘De vrijheid van meningsuiting is een van de belangrijkste waarden van onze democratische en open samenleving. Het is een grondrecht waar we pal voor moeten staan en dat we ons niet moeten laten afnemen door een kleine groep intoleranten’, aldus Baudet. ‘Ik geef als voorbeeld de kerel die mij met een oud-papierbak achtervolgde toen ik aan het flyeren was in Den Bosch. Deze is toen terecht door mijn beveiligers hardhandig op zijn plek gezet. Zo’n demonstrant die mijn mening meteen in de prullenbak wil stoppen, is cancel culture in optima forma. Die laatste uitdrukking komt uit het latijn.’

Lees verder Baudet wil meldpunt cancel culture